Thursday, November 10, 2016

ნაცარქექიას აპოლოგია - ზურაბ კიკნაძე

ელექტრონულ ვერსიას ვუძღვნი ბ-ნ მინისტრს ალექსანდრე ჯეჯელავას

ნაცარქექიას აპოლოგია

ჩვეულებრივ საუბარში ამბობენ: "ეს ზღაპარია". და ის, რაზედაც ამბობენ, რომ ზღაპარია, მიაჩნიათ, რომ განუხორციელებელი ოცნებაა, ან სინამდვილის საპირისპიროა, ან ტყუილია და ამიტომაც მასზე ფიქრისთვის არ უნდა მოცდეს გონიერი კაცი...

ნამდვილად სიტყვა "ზღაპარი" არ იმსახურებს იმას, რომ ის დავუპირისპიროთ სიმართლეს, ჭეშმარიტებას. ამ სინამდვილეს კი ნამდვილად უპირისპირდება. რადგან ზღაპარი ეწოდა ისეთ ამბავს, რომელიც გვაუწყებს ყოველდღიური სინამდვილის ძლევით მასზე აღმატებულის დამკვიდრებას. განა ტყუილი დაერქმევა იმ გზას, რომლის ბოლოს აბსოლუტური დასასრულია, როცა უკან არის მოტოვებული ყველა განსაცდელი, მეტიც: განსაცდელის წყარო - ბოროტება აღმოფხვრილია, განქარებულია უკანასკნელი მტერი, და მთელი ყოფიერება მარადიული ქორწილით ახალ საფეხურზე ადის, სადაც არის ახალი ცა და ახალი მიწა... ამ გზის გამკაფავი არის ზღაპრის გმირი, რომელიც გადის მამის სახლიდან, რათა გამარჯვებული და გამდიდრებული კვლავ დაუბრუნდეს მას...
აჰა, გადის ბიჭი, ახალგაზრდა, მზეჭაბუკი თუ გლეხის შვილი. ის არ იცნობს არც საკუთარ თავს, არც გარესამყაროს. ის იქნებ თავის თვალშიც არარაობაა, უსუსურია, ყარიბია, მაგრამ არც კომბალი უჭირავს ხელში, არც სხვა რამ იარაღი თავის დასაცავად. მაგრამ საკმარისია გადააბიჯოს კარის ზღურბლს, აღმოჩნდეს პირველ განსაცდელში, რომელიც მას ელის გარეთ, იმ წამსვე წამოიმართებიან თითქოს არარაობიდან მის საშველად... მაგრამ ყველა შემხვედრს როდი ეშველებიან ისინი. მხოლოდ მათ ეშველებიან, ვინც კაცთაგან უვალს და გაუთელელ გზას ადგანან. ეს ბიჭი - ყარიბი, გასული იდუმალის საძიებლად, იმ გზაჯვარედინს გაცილებული, სადაც სწერია "აქეთ წახვალ, ვეღარ დაბრუნდები" - ის სწორედ ამ გზას ადგას, რადგან ყველა სხვა გზა ფუჭი და ამაოა (დაე, ჭკვიანმა ძმებმა იარონ იმ გზებზე, რომლებიც ტყუიან), - სავსე რწმენითა და ნდობით ყოველი არსებისადმი, მზადმყოფი გასცეს უკანასკნელი, თვით ისიც, რაც დიდი განსაცდელის გავლით აქვს მოპოვებული, - ეს ბიჭი ღირსია იმისა, რომ მის მხარეზე იყოს მთელი ხილული და უხილავი სამყარო... და ის გამარჯვებული ბრუნდება. მისი გზა-სავალი ისეთია, რომელსაც "ჭკვიანნი ვერ მიხვდებიან".

ჭკვიანნი ვერ მიხვდებიან იმ კაცის ფიქრებსაც, კერიის წინ რომ ჩამჯდარა და ქექავს ნაცარს. ეძებს რასმე? იქნებ ეძებს, მაგრამ ჩვენ არ ვიცით, რას ეძებს და ვერც დავინახავთ, რასაც მოიძევს. ამ კაცის სახელი სალანძღავ და საკიცხველ სიტყვად იქცა. "რას დამჯდარხარ ნაცარქექიასავით!" მაგრამ განა შეძლებს ყოველი უსაქმური ნაცარქექიასავით ჯდომას? 

დაე, დასცინოდნენ მას იმ საგნების გამო, რომელიც მან მოითხოვა სახლიდან გასვლისას, როცა გარეთ აგდებდნენ. რა არის ჭყინტი ყველი, რა არის სადგისი, რა არის ერთი გუდა ნაცარი? ნივთები, რომლებიც მხოლოდ სახლში შეიძლება გამოადგეს კაცს. მაგრამ ჩვენ ვიცით, რომ ეს კაცი, რომელსაც აიძულებენ დასტოვოს კერა, არ გამოიყენებს ამ საგნებს მათი პირდაპირი დანიშნულებისამებრ. ის არ შეჭამს ყველს (ვერც ხანგრძლივად შეინახავს, ის ჭყინტია), სადგისით არ გახვრეტს ტყავს, ნაცრით არ გახეხავს ქვაბს. ის აღმოაჩენს მათში იმაზე მეტს, რასაც ისინი ასრულებენ ყოველდღიურ ყოფაში, ან რაც მათთვის დაუკისრებია ადამიანის ჭკუას. დასცინიან მას? მაგრამ ის თავად დასცინებს მათ, ვინც ვერ იხედება საგანთა უკან, საგანთა სიღრმეში, საგანთა ზემოთ, რომელთა ჭკუა ერთგანზომილებიანია, ამიტომაც ყოველდღიურობას მიჯაჭვული... 

ის აერთებს თავის თავში ორი ტიპის ადამიანს, რომელთაგან ერთი ჭვრეტს - მჭვრეტელია, მეორე მოქმედებს - მოქმედია... ერთი შინ არის, მეორე - გარეთ. სოფელი მათ გარეშე წარმოუდგენელია, ისინი ერთმანეთს ავსებენ. ერთიც აუცილებელია და მეორეც. მაგრამ უნდა ვიცოდეთ, რომ ერთის წილი - მჭვრეტელისა, რომელიც ზის, გამორჩეულია. მჭვრეტელი, იდუმალის მსმენელის წილი ქრისტემ გამოარჩია, როცა უთხრა ბეთანიელი ლაზარეს დას: "მართა! მართა! შენ ბევრ რამეზე ზრუნავ და წუხხარ, საჭირო კი მხოლოდ ერთია..." (ლუკა, 10:41-42). 

ასე ზის კაცი კერიაში - სახლისა და სამყაროს შუაგულში და იჩხრიკება, და მას ნაცარქექიას ეძახიან; მისი ქცევა გარეშე თვალისთვის ისევე დაცლილია აზრისაგან, როგორც ნაცარი - ცეცხლისაგან. მაგრამ ნაცარქექიამ ცნობიერად თუ ქვეცნობიერად იცის, რომ ნაცრის ჩხრეკა ცეცხლის არსის, მისი საფუძვლის ჭვრეტის სიმბოლოა. ის ხილულში უხილავს ეძებს. მან იცის, რისი დანატოვარია ნაცარი და ნაცრიდან რას შეიძლება მისწვდეს მისი მჩხრეკელი... 

დაე, დასცინოდნენ მას ამ საქმიანობისთვის, მაგრამ მოვუსმინოთ, რას ამბობს მგოსანი:

მაგრამ რომ გაჰქექ ცივ ნაცარს

და გამოუქექ მას ძირსა,

იქ ნახავ ობოლ ნაკვერცხალს,

მიმალულს-მივიწყებულსა;

და იმ ნაკვერცხლით აანთებ,

ააგუგუნებ კერასა,

სახლიც გათბება და ბნელი

ნათელს ვერ ავნებს ვერასა...

3 სექტემბერი, 2016 წ.

Sunday, July 10, 2016

შერეული ქორწინების შესახებ - პროტოპრესვიტერი იოანე მეიენდორფი

ამონარიდი სტატიიდან: „ქორწინება და ევქარისტია“ - პროტოპრესვიტერი იოანე მეიენდორფი

„ერთიანობა, ანუ ორმხრივი მზაობა მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან ერთიანობაში ცხოვრებისა, კანონიკურ სამართალში ეკლესიური ქორწინების პირობაა. „ლაოდიკიის (წესი 10 და 31), კართაგენის (წესი 21), ქალკედონის (წესი 14) და ტრულის (წესი 72) კრებები კრძალავენ მართლმადიდებელსა და არამართლმადიდებელს შორის ქორწინებას და განსაზღვრავენ, რომ საჯარო კანონების მიხედვით შემდგარი მსგავსი ქორწინებები ეკლესიის მიერ დარღვეული უნდა იყოს, რაც არის პირობა საეკლესიო საიდუმლოებათა მისაღებად.

მაგრამ, რა თქმა უნდა, აქ საკითხი ვერ გადაიჭრება მხოლოდ ფორმალურად: ის ეხება არა კანონებისა და წესების დაცვას, არამედ, სწორედ რომ, ქრისტიანული ქორწინების ბუნებას. მეგობრობა, საერთო ინტერესები, ფსიქოლოგიური ურთიერთგაგება, ხასიათთა შეთავსებულობა, და, რა თქმა უნდა, შეყვარებულობა სრულიად შეუძლებელია იმის გარეშე, რომ ორივე მხარე ერთ ეკლესიას ეკუთვნოდეს. მაგრამ კითხვა სწორედ ისაა, შესაძლებელია თუ არა ადამიანის სიყვარული ღვთის სასუფევლის სიხარულად გარდაიქმნას, თუ არ არსებობს საფუძველის საერთო გაგება და განცდა, ანუ არ არსებობს რწმენის ერთიანობა? შესაძლებელია კი ცხოვრება „ერთ სხეულად“ ქრისტეს სხეულთან და სისხლთან საერთო ზიარების გარეშე? შესაძლებელია კი „ქრისტესა და ეკლესიის მიმართ“ ქორწინების საიდუმლოების მიღება, თუკი საღვთო ლიტურგიის საიდუმლოებაში ერთობლივი მონაწილეობა არ ხდება?

ყოველივე ეს არის არა „ფორმალური“ საკითხი, არამედ სწორედ ის საკითხები, რომლებიც არსობრივად ეხება ქრისტიანობას. ცნობიერი ქრისტიანი, რომელიც „შერეულ“ ქორწინებაში შედის, ვერ გაექცევა მათ, სახარება კი, საერთოდ, მხოლოდ მათთვისაა დაწერილი, ვინც მას ცნობიერად ეკიდება.

რა თქმა უნდა, ადვილი გამოსავლის პოვნა შესაძლებელია კონფესიონალურ რელატივიზმში, რომელიც დღესდღეობით ძალიან პოპულარულია (თითქოს ეკლესიებს შორის არ არისო „დიდი განსხვავება“), ანდა ეკლესიურ ცხოვრებაში ევქარისტიის ცენტრალურობის უარყოფაში. არაა შემთხევითი, რომ სწორედ მას შემდეგ, რაც ქორწინების რიტუალი ევქარისტიას გამოეყო (X საუკუნეში), „შერეულ“ ქორწინებათა აკრძალვამ აბსტრაქტულ-ფორმალური მნიშვნელობა შეიძინა. „შერეული“ ქორწინების შეუძლებლობა უკვე იმით იყო ცხადი ჭეშმარიტება ადრეული ეკლესიის ყოველი წევრისთვის, რომ ქორწინება ყოველთვის საკრამენტულად მთავრდებოდა ერთობლივი ზიარებით: თუ შეუძლებელი იყო ზიარება, მაშინ შეუძლებელი იყო ეკლესიური ქორწინებაც.

დღესდღეობით, პროტესტანტული ეკლესიები უშვებენ და მიესალმებიან კიდევაც დაყოფილი ქრისტიანების ერთობლივ ზიარებას რწმენის საკითხებში წინასწარი თანხმობის გარეშე. ევქარისტიის მიმართ ასეთი დამოკიდებულება მორწმუნეთა ცნობიერებაში კიდევ უფრო ბუნდოვანს ხდის შერეულ ქორწინებებთან დაკავშირებულ საკითხებს, განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა ამას ღვთისმეტყველებისა და პრაქტიკული ცხოვრების ქაოსი ემატება, რომელიც ახლა კათოლიციზმში ბატონობს, იმის მერე, რაც ვატიკანის მეორე კრების შემდეგ „ინტერკომუნიონი“ (განსხვავებული კონფესიების ქრისტიანთა ევქარისტიული ურთიერთობა) გახდა დაშვებული. პრაქტიკულად, ეს იმას ნიშნავს, რომ ევქარისტია აღარ განიხილება როგორც ჭეშმარიტების სისავსეში ურთიერთობა, როგორც საპასუხისმგებლო და პირადი მონაწილეობა ქრისტეს ხილული ერთიანი სხეულის ცხოვრებაში და მხოლოდ და მხოლოდ ადამიანური ძმობის სიმბოლოდ იქცევა: ზიარების აქტი გაიგება არა როგორც ქრისტიანული რელიგიური გამოცდილების მთლიანობის ცენტრი, არამედ დამატებითი „რიტუალი“, მაშინ როცა თვით ქრისტიანობის რეალობა ზექვეყნიური მისტიციზმის სფეროში გადაიტანება, ანდა, პირიქით, ამა სოფლის მსახურების პრაქტიკულ ფორმებს უიგივდება.

„ინტერკომუნიონის“ უარყოფით, რა თქმა უნდა, მართლმადიდებლური ეკლესია არ უარყოფს ყველა მათგანის შინაგანი ერთიანობის ფაქტს, ვისაც ქრისტე სწამს, და არ უარყოფს ქრისტიანთა თანამშრომლობასა და ძმობას. პირიქით, ის გზას ათავისუფლებს სრული და ჭეშმარიტი ერთიანობისაკენ იმით, რომ დევნის ყოველივე იმას, რაც ამ ერთიანობას ზედაპირული და წმინდად ადამიანური სუროგატებით ჩაანაცვლებს. სწორედ ასევე, ქორწინების საიდუმლოში ეკლესიაც იმისკენ მიისწრაფვის, რომ მექორწინეთა ერთიანობა სრული ქრისტესმიერი ერთიანობა იყოს. ამიტომ, ეს გვიცავს ამ ერთიანობის ჩანაცვლებისგან, ან ნებისმიერ შემთხვევაში, არასრული კავშირისგან, მხოლოდ და მხოლოდ როგორიც შეიძლება იყოს შერეული ქორწინება. ევქარისტიული ზიარებით განმტკიცებული ნამდვილი საიდუმლოება მხოლოდ ის ქორწინება შეიძლება იყოს, რომელშიც ორივე მხარე სრულადაა გაერთიანებული სიყვარულში, რწმენასა და ევქარისტიაში.

ჩვენს დროში ძალიან ბევრი შერეული ქორწინება ხდება. დასავლეთის ქვეყნებში, სადაც მართლმადიდებლები უმნიშვნელო უმცირესობას შეადგენენ, მათი რიცხვი მუდმივად იზრდება. რუსეთში კი, ხშირად მორწმუნე და არამორწმუნე მხარეთა შორის ქორწინებისას გარდაუვლად დგება იგივე პრობლემა ქრისტეს საერთო რწმენის გარეშე ნამდვილი „ქრისტესმიერი“ სიყვარულის შეუძლებლობის შესახებ. ძალიან ხშირად, შერეული ქორწინებები ადამიანური თვალსაზრისით საკმაოდ ბედნიერია, ვიდრე მრავალი ქორწინება ეკლესიის ნომინალურ წევრთა შორის, რომლებსაც არასოდეს გაუგიათ ქორწინების ქრისტიანული საზრისი და სერიოზულადაც არ მიუღიათ საკუთარი ქრისტიანული პასუხისმგებლობა. ამიტომ, უმართებულო იქნებოდა, კანონიკური ტექსტებისთვის აბსოლუტური მნიშვნელობის მინიჭებით ყველა შერეული ქორწინება სისტემურად აგვეკრძალა.

ცხადია, თუკი საეკლესიო სარგებელი ან ცალკეულ სულთა გადარჩენა, ან აბსოლუტური გარეგანი აუცილებლობა მოითხოვს, ეკლესიას შეუძლია და ვალდებულიცაა შეურიგდეს ქრისტიანობის ზნეობრივ ნორმათა ნაწილობრივ შესრულებას: სწორედ ეს არის ის, რასაც საეკლესიო „იკონომია“ ეწოდება. მაგრამ, ცალკეულ შემთხვევებში, დათმობას არ შეუძლია თვით ნორმა ჩაანაცვლოს. უფალი ჩვენ მოგვიწოდებს სრულყოფილებისაკენ და არა კომპრომისისაკენ: „იყავით თქვენ სრულყოფილნი, ისევე როგორც თქვენი ზეციური მამაა სრულყოფილი“ (მათ. 5.48). სრულყოფილებისაკენ სწრაფვის გარეშე არ არსებობს ჭეშმარიტი ქრისტიანობა. რელიგიური ინდიფერენტულობა და ნელ-თბილობა, ქრისტიანული რწმენის ზედაპირული აღქმა ჭეშმარიტ ქრისტესმიერ სიცოცხლესთან შეუთავსებელია. შერეული ქორწინებების დაშვებით ეკლესია არ ამბობს უარს ქრისტიანული ცხოვრების ახალაღთქმისეულ კრიტერიუმზე და ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში იმედოვნებს, რომ საბოლოოდ არამართლმადიდებელი მხარე მართლმადიდებლობას მიიღებს, რითაც განახორციელებს რწმენის ერთიანობის სისრულეს და ამით, ქორწინების საიდუმლოების სისრულესაც.

ქრისტიანებს შორის შერეული ქორწინებების დაშვებით ეკლესიას არ შეუძლია მართლმადიდებელ და არაქრისტიან მხარეებს შორის ქორწინების კურთხევა: ღმერთის სახელის მოხმობა, ქრისტეს სახელით საიდუმლობის შესრულება მხოლოდ იქაა შესაძლებელი, სადაც არის რწმენა ღმერთისა და ქრისტესი. ამის გარეშე არა მხოლოდ თვით საიდუმლოება ხდება მკრეხელური, არამედ არამორწმუნე მხარის ღირსების შეურაცხყოფაც ხდება იმ რიტუალის აღსრულებით, რომელიც ურწმუნოსათვის აზრსმოკლებულია. თუმცა, როდესაც ვსაუბრობთ ოჯახებზე, სადაც ერთი მხარე უკვე ქორწინების შემდეგ (რომელიც ეკლესიის გარეთ შედგა) იღებს ქრისტიანობას, პავლე მოციქული მოუწოდებს ოჯახური მშვიდობის შენარჩუნებისკენ: „თუ რომელიმე ძმასა ჰყავს ურწმუნო ცოლი, და ქალი თანახმაა იცხოვროს მასთან, არ უნდა მიატოვოს იგი. და ცოლიც, რომელსაც ჰყავს ურწმუნო ქმარი, და კაცი თანახმაა იცხოვროს მასთან, ნუ მიატოვებს მას. ვინაიდან ურწმუნო ქმარი მორწმუნე ცოლისაგან განიწმინდება, და ურწმუნო ცოლი – მორწმუნე ქმრისაგან. თორემ თქვენი შვილებიც არაწმიდანი იქნებოდნენ, ახლა კი წმიდანი არიან. ხოლო თუ ურწმუნოს გაყრა სურს, დე, გაეყაროს. ამ შემთხვევაში არც ძმა და არც და შეკრულნი არ არიან; ვინაიდან მშვიდობისთვის გვიხმო უფალმა“ (I კორ. 7.12-15).

ფორმალური წესი, რომელიც საჯარო კანონად იყო დამტკიცებული რევოლუციამდელ რუსეთში (და უახლოეს ხანებამდე მკაცრად იყო დაცული რომაულ კათოლიციზმში), იმის შესახებ, რომ შერეული ქორწინების შემთხვევაში ბავშვები აუცილებლად მართლმადიდებლობის სულით უნდა აღზრდილიყვნენ, მოძღვრულად და პრაქტიკულად ძნელად შესასრულებელია. ლეგალიზმი და ფორმალიზმი რთულად შეთავსებადია ქრისტიანული თავისუფლების პრინციპებსა და თავისუფლებასთან დაკავშირებულ პასუხისმგებლობასთან. მხოლოდ ორი შესაძლებლობა არსებობს: ან მართლმადიდებელი მხარე საკმარის სულიერ ძალას ფლობს, რათა ბავშვები ეკლესიაში აღზარდოს, ან მას ეს ძალა არ გააჩნია და მაშინ, ფორმალური ხელწერილები და მოვალეობები საქმეს ვერ უშველის. სამოძღვრო სიმტკიცე იმ შემთხვევებში უფროა გამართლებული, როდესაც მართლმადიდებელი ეკლესიის წევრი არ მოითხოვს მართლმადიდებლურ ქორწინებას, და თანხმდება მართლმადიდებლობის მიღმა ქორწინებაზე: ეს სულიერი კომპრომისია და ძნელად თუ ვიტყვით, რომ ეკლესიის წევრობას ეთავსება.

შერეულ ქორწინებასთან დაკავშირებული მრავალი საკითხი თავისთავად გადაიჭრებოდა, თუკი ქორწინებასა და ევქარისტიას შორის ადრე არსებული კავშირის აღდგენა გახდებოდა შესაძლებელი: ორ მართლმადიდებელ მხარეს, ეკლესიის ორ წევრს შორის ქორწინება ქრისტეს სხეულსა და სისხლთან ზიარებით განმტკიცდებოდა, რითაც იგი შეიქმნებოდა ქორწინების საიდუმლოს მთელი საპასუხისმგებლო საზრისის გამომხატველ ქრისტესა და ეკლესიის მარადიულ სახეში. ევქარისტიის გარეშე ქორწინებების წესში კი შერეული (ასევე, მართლმადიდებელთა შორის განმეორებითი) ქორწინებების სხვაგვარად კურთხევა მოხდებოდა: ეს წესი ჩვენს თანამედროვე წესთან შედარებით უფრო ნათლად გამოხატავდა იმას, რომ შერეული და განმეორებული ქორწინებები არ ეთანხმება ქრისტიანულ იდეალს. გარდა ამისა, იმასაც აჩვენებდა, რომ რწმენის ერთიანობაში ქორწინება შესაძლებელი და მისაწვდომია მაშინვე, როგორც კი ორივე მხარე მზად იქნება, ერთად მიუახლოვდეს მაცხოვნებელ ბარძიმს“.

თარგმნა ელენე ლადარიამ (ჟურნალში შეცდომით მითითებულია ლევან აბაშიძე)

ჟურნალი „დიალოგი“, №1-2 (6-7), 2007 წ.


Thursday, July 7, 2016

ეკლესიისა და სასულიერო განათლების მდგომარეობა

ეტლი, რომელზეც მოკლეს ილია ჭავჭავაძე
ილია ჭავჭავაძე ჩვენი ერის უბედურების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად სულიერი ცხოვრებისა და თავად სასულიერო საქმის გაუკუღმართებას მიიჩნევდა. ჭეშმარიტი მართლმადიდებელი და წმიდა ეკლესიის ქომაგი მწერალი თავის პუბლიცისტურ წერილებსა და მხატვრულ შემოქმედებაში არაერთხელ შეხებია ამ მტკივნეულ პრობლემას. ისეთი თემები, როგორიცაა სასულიერო წოდების ღვაწლი, დანიშნულება და მოვალეობა, ეგზარქოსების საკითხი, ეკლესიური რეფორმები და სემინარიის მდგომარეობა, არაერთხელ გამხდარა ილიას კრიტიკული და გულმტკივნეული მსჯელობის საგანი.

„დიდი ყურადღების მიქცევა უნდა ჩვენს სასულიერო საქმეს... აქ უსათუოდ წამალი რამ უნდა დაედოს, თორემ ერს ლამის ქანცი გაუწყდესო“, – წერდა ის 1881 წელს „შინაურ მიმოხილვაში“ (88.506) და დიდ სიფრთხილესთან ერთად ტაქტიანობასაც იჩენდა ამ საკითხების მიმართ.

მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში, ქვეყნის ანექსიის შედეგად, საქართველოს ეკლესიამ ავტოკეფალია დაკარგა და „რწმენაში პირველწოდებული“ ქვეყანა რუსეთთან შეერთების შემდეგ მმართველი სინოდის „ახალი წამოწყებებისა“ და რეფორმების ტყვეობაში აღმოჩნდა.

საქართველოს ეკლესიის გამგებლად ეგზარქოსები დაინიშნა, რომლებსაც არც ძალა შესწევდათ და არც სურვილი მოსდგამდათ ქართველი პატრიარქების მსგავსად ერისათვის ეღვაწათ. პირიქით, ისინი ვერ ეგუებოდნენ ქართველი სამღვდელოების ხალხთან სიახლოვეს, ამიტომაც გააუქმეს საქართველოში 25 სამღვდელმთავრო კათედრა, უამრავი ეკლესია-მონასტერი დახურეს, ხოლო მოქმედ ტაძრებში აკრძალეს ქართულად ღვთისმსახურება.

ჩვენი სასულიერო წოდება მეტად გამოუვალ მდგომარეობაში მოექცა, ამის გამო სამღვდელოების უმრავლესობამ თანდათანობით შეწყვიტა მღვდელმთავრებისადმი მორჩილება, ეკლესიისადმი ერთგულება, თანდათანობით დასუსტდა და თავი დაანება მრევლზე ზრუნვას.

საქართველოში „რეფორმების“ შედეგად ისეთი სამღვდელო კადრები მზადდებოდა, რომელთა დიდი ნაწილიც თავიანთი უღირსი საქციელით აბრკოლებდა ხალხს.

ილია ჭავჭავაძე ერთ-ერთ თავის პუბლიცისტურ სტატიაში წერდა: „დღეს სამღვდელოებას თითქმის დავიწყებული აქვს ჩვენის უწინდელის სამღვდელოების ღვაწლი საქართველოს ეკლესიისა და ქვეყნისათვის. დღეს ყოველი საკუთარის სტომაქისთვისღა იღწვის და საკუთარი სარგებლობის დევნაშია გართული“ (88.171).

ჩვენი ტრადიციის მიხედვით, საქართველოში ყოველთვის დიდ პატივს სცემდნენ სასულიერო წოდებას, რომელიც თავის თავში მუდამ ადამიანის საუკეთესო სულიერ საწყისებს განასახიერებდა. ჩვენი მწყემსმთავრები და მამები ყოველთვის მზად იყვნენ ხალხისათვის მოთმინების, უბიწოების, სიკეთისა და თავგანწირვის მაგალითი ეჩვენებინათ. ამიტომაც იყო დიდი კრძალვა, მოწიწება და სიყვარული მათ მიმართ. სამღვდელოება ჭირსა თუ ლხინში გვერდით ედგა ხალხს, ომებში ლოცვა-კურთხევით მიუძღოდა წინ და ევნებოდა სამშობლოსა და რწმენისათვის.

მღვდლობა მოვალეობად უფრო აღიქმებოდა, ვიდრე უპირატესობად, მაგრამ მაინც ბევრი იყო მღვდლობის მსურველი.

ილია 1888 წელს გაზეთ „ივერიის“ №9-ში წერდა: „უწინ სასულიერო წოდებაში შესვლა და ყოფნა დიდ პატივად და დიდ ღირსებად მიაჩნდათ, დიდი გვარიშვილნი, მეფეთა ოჯახისანი და ძენიც - კი ბედნიერად რაცხდნენ თავს, თუკი ეღირსებოდნენ სასულიერო წოდების კაცად გახდომას, სასულიეროში შესვლას და სამსახურსა. ყველამ იცოდა, რა მძიმეა ჯვარი ქრისტესი, ჯვარი მამულისა და ეროვნებისა და სახელიც მოღვაწისა ამ სიმძიმეში იყო. ეს სიმძიმე აპატიოსნებდა ღვაწლსა, ეს ტვირთი ასხივოსნებდა სამსახურსა და ამ პატიოსნებასა და სხივოსნობაში იყო თავ-მოწონებაც და ჯილდოცა მოღვაწისა.“

1888 წლისათვის ძალზე დროული იყიო საზოგადოებისა და თავად სამღვდელოებისათვის ამის შეხსენება, რადგან ბევრს დავიწყებოდა წინაპართა ღვაწლი, დაჰკარგვოდა ერთგულება და სარწმუნოება და თავიანთი დანიშნულების განცდა ღვთისა და ერის წინაშე...

სარწმუნოება და რჯული, ეროვნებასთან შეერთებული და შესისხლხორცებული, მუდამ იყო შეულეწელი ფარი ქართველი ხალხისათვის. ეს კარგად იცოდნენ ძველ დროში და სამღვდელოება ქადაგებას იქითკენ მიმართავდა, რომ მამული და ეროვნება რჯულამდე გაეპატიოსნებინა და სარწმუნოებამდე აემაღლებინა. მწერალი აღნიშნავდა: „ამაში ჰპოულობდა უწინდელი სამღვდელოება თავის სულიერსა და ხორციელ ღონეს, თავის ძლიერებას; ამით გაამაგრა ამ პატარა ქვეყანაში სარწმუნოება ქრისტესი“, და ეს მაშინ, როცა გარშემო შემოხვეული ვეშაპი-მტრები ცდილობდნენ ქრისტიანობა ძირიანად ამოეგდოთ. „მამული და ეროვნება მიაშველა სამღვდელოებამ რჯულს, რჯული მამულსა და ეროვნობას და ეგრეთ მოძღვრებულმა ერმა ეს სამება წაიმძღვარა წინ, ათას ხუთასი წელიწადი ომითა და სისხლისღვრით გამოიარა და ქართველს ბინაც შეუნახა და ქართველობაცა.

ამ სამთა უწმინდესთა საგანთა შეერთებამ ასწია ჩვენი სამღვდელოება და დააყენა იმ მაღალ ხარისხზედ, სადაც ყოველი ბიჯი ღვაწლია და სამსახური ქვეყნის წინაშე“ (25).

ჩვენი მამა-პაპის სამღვდელოებაზე ითქმოდა, რომ ღვთის მსახური კაცი იყო ქვეყნისა და ერის მსახური, ჭირში მეშველი, უკეთესი მამა, გულშემატკივარი დამრიგებელი, მაღალი ზნეობის მაგალითი; გამკითხავი ყოველის ბოროტისა და უკეთურობისა, უშიშარი მქადაგებელი ჭეშმარიტებისა და სიმართლისა, თავდადებული და თავგამომეტებული სჯულისა და ერისათვის. „ჩვენი ისტორია სავსეა სახელოვანის მოღვაწეობითა იმ ნეტარხსენებული სამღვდელოებისა“, – წერდა ილია და თავის მხატვრულ ქმნილებაში, ისტორიულ პოემა „მეფე დიმიტრი თავდადებულში“ სწორედ ასეთი სასულიერო პირის სახე დაგვიხატა.

XVII საუკუნეში, ქართველთა მეფის, დიმიტრის გადაწყვეტილება, მონღოლთა ურდოში წასვლით მტრის აოხრებისაგან გადაერჩინა ქვეყანა, მხოლოდ მღვდელმთავარმა შეიწყნარა. იცოდა რა, რომ „მოყვასისთვის თავდადება ქრისტე ღმერთის ანდერძია“, სათათბირო კრებაზე, დარბაზის, სპასალარის, ხალხისა და თავისი დიდი პირადი ტკივილის მიუხედავად, მან ერთადერთმა აკურთხა ქართველთა მეფე თავდადებისა და თავგანწირვისათვის:

„ვსტირ და გირჩევ ღვთის სახელით,
ხორცი დასთმო სულისათვის,
უკვდავება არ დაკარგო
წუთის-სოფლის გულისათვის“. (84.238)

„წავიდნენ ის მამა-პაპანი და თან გაჰყვნენ ის სახელოვანი ღვთის მსახურნიცა, რომელთაც საქართველოს გაქრისტიანების დღიდან ამ საუკუნის დასაწყისამდე ხელთ ეპყრათ“ ქართველ მონარქებთან ერთად, ჩვენი ქვეყნის სიმტკიცე, სიწმინდე და ძლიერება (88.171), – ასე აფასებდა ილია ძველი დროის სამღვდელოების სამსახურს და შენატროდა წარსულს, გულშეძრული იმ რეალობით, რომელიც დასადგურებული იყო მის ქვეყანაში.

XIX საუკუნეში, ქართული ეკლესიის მწყემსმთავრებად დანიშნულ ეგზარქოსებს ასი წლის მანძილზე არაფერი უკეთებიათ სასიკეთო ქართული ეკლესიისა და ხალხისათვის, ისინი უცხონი იყვნენ, არ ესმოდათ მრევლის ენა, ზნე-ჩვეულება, საქართველოში ჩამოსვლამდე თითქმის არაფერი იცოდნენ ამ ქვეყანაზე. ილია გულისტკივილით შენიშნავდა: „ჩვენს ხსოვნაში ერთი მოხელე არ ვიცი, რომ აქაურობის ცოტაოდენი ცოდნა ჰქონოდეს და ამ ცოდნით აღჭურვილი შესდგომოდეს მისადმი მინდობილს თანამდებობის აღსრულებას. . . უმრავლესობა ყოვლად უცოდინარი არიან აქაურობისაო...“ (89.14)

ეგზარქოსების „მოღვაწეობა“ ჩვენს ქვეყანაში და მათი დაუღალავი „მუშაკობა“ ქართული ეკლესია-მონასტრების სიწმინდეების ძარცვა-რბევით გამოიხატებოდა. დოქტორი ერისთავ-შერვაშიძე თავის წიგნში „სამახსოვრო ჩანაწერები“ ქართველი ხალხის გასაჭირზე ამბობს: „ჩვენს წმინდათაწმინდა სალოცავებს, რომლებსაც ქართველი ხალხი გარდასულ დროთა განმავლობაში მთელი თავისი არსებით უფრთხილდებოდა და იცავდა, ამჟამად მოურიდებლად, დღისით, მზისით ურცხვად ძარცვავენ. ჩვენი ტაძრები, საუკუნეთა მსვლელობისას მხილველნი, დღეს მძარცველთა საკუთრებად ქცეულან; ხოლო გაუკაცრიელებულ მონასტრებში თანდათან წყვდიადი იმკვიდრებს. ისინი უბირი რუსი ბერებისაგან ხდებიან შებილწულნი. ვინ არიან დამტაცებელნი? რუსი ეგზარქოსები! ეგზარქოს ევსების დროს გაძარცვეს საქართველოს თითქმის ყველა მონასტერი. მონასტრებიდან, – ამბობს ქართული ეკლესიის ქომაგი, – გატაცებულია წმინდა საგანძური, რომელიც გადაურჩა თურქ-ოსმალოთა შემოსევას, თუმცა მარტო ამით როდი შემოიფარგლა შინაური მტრის მოქმედება. მან როგორც ურწმუნოების და ათეიზმის განსახიერებამ, ქართველი ხალხის ცნობიერებაში ეკლესიისადმი უპატივცემულობის ჩანერგვა იწყო. თავის აგრესიულად განწყობილ მოქმედებაში იგი ისეთი აგრესიული გახდა, რომ დაუფარავად აუკრძალა ხალხს წინაპართა ეკლესიებსა და მონასტრებში სიარული“ (15.9)

ცნობილია, რომ რუსი იერარქები დანიშვნის დღიდან დევნიდნენ ადგილობრივ მღვდელმთავრებს, ავიწროებდნენ მათ და აშორებდნენ ხალხს, ხშირად აქვეითებდნენ და ასახლებდნენ კიდეც... ქვეყანას კი ისე უყურებდნენ, როგორც მათთვის საძარცვავად მიცემულ ოლქს. საუკუნის დასაწყისიდანვე ეგზარქოსები თეოფილაქტე, ევგენი ბაჟენოვი, ისიდორე, ევსები ილინსკი, პავლე და სხვები დაკავებული იყვნენ მონასტერთა და სავანეთა გაპარტახებით, განძთსაცავების, შემოსავლების, ხატების, მიტრების ძარცვით, სამონასტრო მიწების გაყიდვით, ქართული ხელნაწერებისა და უძველესი წიგნების საქართველოდან გატანითა და განადგურებით.

შედარებით კეთილი სახელი დატოვეს იოანემ, მოსემ და იოანნიკემ, მაგრამ ეს მცირეოდენი გამონაკლისია.

მიუხედავად მათი „გულმოდგინე მუშაკობისა“, ეგზარქოსები ძალზე სწრაფად იცვლებოდნენ საქართველოში.

„რატომ ილტვიან ეგზარქოსები საქართველოდან?“ რა არის მიზეზი?“ –  უკითხავს ყოვლადსამღვდელო კირიონისათვის პრფ. ნ. ნ. გლუბოვსკის და მართალი პასუხიც მიუღია: იმიტომ რომ მათ არ ჰქონდათ კავშირი სამწყსოსთან, არ შეეძლოთ შეგუება მათთან, თანაც მათ მდიდარი რუსული ეპარქიებიც აცდუნებდნენ“ (15.50), –  ეს სრული სიმართლე იყო; არც ერთ მათგანს კეთილი კვალი საქართველოში არ დაუტოვებია და მათ ხშირ ცვლას ჩვენში სასიკეთო ძვრები არასოდეს მოჰყოლია.

მღვდელმთავრების ცვლილებას ილია ჭავჭავაძე პერიოდულ პრესაში ასე ეხმიანებოდა: „ძველის წასვლა იმიტომ გვიხარიან, რომ ერთგვარ განწყობილებაში, ძნელად, ძალიან ძნელად მოხდება ხოლმე, მოხელეს თავის სულიერ ძალ-ღონე ზედგამოჭრილი თანამდებობა ეჭიროს, თავის შესაფერის ადგილას იჯდეს: ტყუილად დედამიწას ამძიმებს და ადგილი დახაფრული აქვს. . . ამიტომაც მოხელეს, როცა ღვთის მადლით, აიბარგება, დიდის სიამოვნებით მივაძახებთ ხოლმე: „გზა მშვიდობისა! ღმერთმა აქეთ ნუ მოგახედოსო“. დავლოცავთ და მიდის კუდაკრეფილი! . . . სრულებითაც არ გვინახავს, რომ მოხელე ამ ლოცვა-კურთხევით არ გაეცილებინოთ“ (73.12).

1879 წელს გაზ. ივერიაში“ (№1) დაიბეჭდა ილიას ძალზე საინტერესო წერილი, რომელიც ახალი ეგზარქოსის იოანნიკეს დანიშვნას იუწყებოდა. ეგზარქოსმა იოანნიკემ, როგორც ზემოთ აღვნიშნე, შედარებით კეთილი სახელი დატოვა საქართველოში, რადგან თავი ეკლესია-მონასტრების ძარცვით არ გამოუჩენია.

წერილში ავტორი მიანიშნებდა, რომ ბოლო დროს სასულიერო წოდებაშიც მოხდა სანუგეშო ცვლილებები და რომ მათი მიზეზი იყო ახალი ეგზარქოსი ყოვლად სამღვდელო იოანნიკე. „სასულიერო წოდებასთან დაახლოებულმა პირებმა დაგვარწმუნა ჩვენ, რომ ამ რვა თვის განმავლობაშიც კი დაეტყო მაღალ წოდებას კეთილი გავლენა უფროსის მშვიდის და მაღალ-პატიოსანის ხასიათისა. იმ შურმა, უთანხმოებამ, ერთმანეთის ბეზღობამ, ჭორიკანობამ, რომელთაც ამ უკანასკნელ ოცი წლის განმავლობაში ღრმად მოიდგეს ფესვები, აშკარად თურმე იკლო. სამაგიეროდ უწინდებური ძმური პატივისცემა, ურთიერთობა და სიყვარული იღვიძებს თურმე სულიერ წოდებაში. ასეც უნდა იყოს. სამღვდელოების კეთილგანწყობა მეტად დიდი რამ არის იმ ღვაწლისათვის, რომელიც ვალად ჰდევს სამღვდელოებას ღვთისა და კაცის წინაშე“ (88.259).

ავტორის ეს იმედი და სიხარული მალევე შეიცვალა, ილიას სურვილი, იოანნიკე ჩვენს ხალხს მართლადა მწყემსად შექმნოდა – გაცრუვდა, ნაადრევი გამოდგა მისი შექება და „ტკბილმა იმედებმა ჩაილურის წყალი დალიეს!“

1881 წლის 1 იანვრის „შინაური მიმოხილვის მაგიერში“ თავის ამ განწყობაზე ილია ასე საუბრობს: „რა იმედით ვიყავით აღვსილნი, როცა. . . განათლების მოთავედ ახლადდანიშნული იყო ბატონი იანოვსკი და სამღვდელოების წინამძღვრად ყოვლადუსამღვდელოესი იოანნიკე. რა სიხარულით, რა იმედებით მივეგებენით ამ დანიშვნასა ჩვენ „ტვირთმძიმენი და დამაშვრალნი“. მადლობა ღმერთსაო, ვიძახდით გულში.

გვეგონა, რომ ბ-ნის ნევეროვისა და ნეტარხსენებულ ეგსარხოსის ევსევის სისტემები დაწუნებულ იქმნენ უმაღლეს მთავრობისაგანო და ახალნი კაცი მოიწვიესო. გვეგონა და გვიხაროდა, გვიხაროდა და გვეგონა! პირველ ხანში ჩვენს ადრეულ სიხარულს თითქო საბუთებიც მოეცა, ბოლოს კი, – ვაი, შენს მტერს!  ისევ შეჩვეული ჭირი გვანატრინეს. გამოვიდა, რომ სისტემა იგივეა და მარტო ხერხია სხვა. . . ღმერთო გვიხსენ!“ (88.422).

სისტემა, მართლაც, იგივე იყო, ხერხები იცვლებოდა შიგადაშიგ, ხან შემსუბუქდებოდა, ხანაც გაუსაძლისი ხდებოდა. ქვეყნისათვის, მისი მომავლისათვის სასიკეთოდ არაფერი იძროდა, პირიქით, თანდათანობით აიკრძალა ქართულად ღვთისმსახურება და სკოლებში ქართულ ენაზე სწავლება. ეს იყო ბევრი უბედურების, უკეთურებისა და ცოდვით დაცემის სათავე.

დაიხურა არაერთი ქართული მონასტერი, რომლებიც დროთა განმავლობაში გაპარტახდა და ნანგრევებად იქცა, თვით საქართველოს განმანათლებლის სავანე, ბოდბის მონასტერი რუსებმა დაიკავეს და ღვთის დიდება ქართულ ენაზე აკრძალეს. ამას თუ გულისხმობდა მწერალი, როცა ქართველებს წმიდა ნინოს მონასტრისადმი გულგრილობას საყვედურობდა და თვლიდა, რომ „ბევრი. . . რამ არის საკითხავი ჩვენში, მაგრამ პასუხს სირცხვილი გარეთ არ უშვებს...“ (89.276)

1882 წელს საქართველოში ეგზარქოსად დაინიშნა ყოვლადუსამღვდელოესი პავლე. ილია ამ დანიშვნას იმედებით არ შეხვედრია. ჟურნალ „ივერიის“ №10-ში დაბეჭდილი სტატია ახალი მწყემსთავრის დანიშვნას ეხება, უფრო კონკრეტულად, იმ მიზეზების გარკვევას, რამაც დააქვეითა ჩვენი სამღვდელოთა ყოდა და იმ საშუალებების ძიებას, რომელსაც შეეძლო მისი ამ მდგომარეობიდან თავდახსნა.

ილია ირონიულად შენიშნავდა: „ეს არის გასაკვირალი, – ახლის მოსვლა რაღად გვიხარიან. . . ამ სიხარულს არავითარი საბუთი არ მიუძღვის იმის მეტი, რომ ვფიქრობთ: „იქნება გვიბრალოს ღმერთმა და გამოსადეგი კაცი დაჯდეს უხეიროს მაგიერათო“ (89.13)

მან იცოდა, რომ ეს „იქნება“ მარტო დაჩაგრული გულის ძრახვა იყო, უფრო ნატვრასა ჰგავდა, ვიდრე საბუთსა და ასკვნიდა: „აი, ახლის მოსვლა, სწორედ იმიტომ გვიხარიან, რომ გზა ეხსნება მაგ ნატვრას, ნატვრის მიზეზი გვეძლევაო“.

წერილში ავტორი სარკაზმულ დამოკიდებულებას გამოხატავს უძლური, სხვის მაყურებლად გამხდარი, თვითმოქმედების უნარს მოკლებული ერისადმი: „ნატვრაცა და იმედიც ყოველთვის გაგვცრუებია, მაგრამ მაინც ჩვენ ჩვენსას არ ვიშლით. რას იზამ? ადამიანი ისეა შექმნილი, რომ ნატვრისა და იმედის მადა მით უფრო ეხსნება, რაც უფრო პირში ჩალაგამოვლებული რჩებაო“.

მწერალი ყურადღებით ადევნებდა გულისყურს მღვდელმთავარ პავლეს იმ სურვილით, რომ მის პირველ სიტყვასა თუ საქციელში დაენახა, თუ რა გეგმა ჰქონდა მას მოქმედებისათვის. ილიას სურდა, რომ ეს ეგზარქოსი მაინც ყოფილიყო „შორს ზოგიერთებზედ“ და მას ეზრუნა ერში სარწმუნოების ღრმად ჩანერგვაზე, მისი მადლის მოფენაზე ხალხში და არაფერი გაერია სარწმუნოების საქმეში თვინიერ სარწმუნოებისა.

ცნობილია, რომ ეგზარქოს პავლეს თავის მობრძანების დღეს, სვეტიცხოვლობისას, მცხეთის ტაძარში მიბრძანებით გამოუხატავს პატივისცემა ერის მიმართ და ტაძარში წარმოუთქვამს თავისი „გრძნობიერი, განათლებული, გულმტკივნეული და მშვენიერი სიტყვა: „რუსეთმა შემოიერთა ერნიო და იფარავს მათ სარწმუნოებას, მათ ჩვეულებასა და ენასაო“.

ილიას უნდოდა, რომ ეგზარქოსის სიტყვაში გამოხატული განწყობილება გულწრფელი და ნამდვილი ყოფილიყო, „ღმერთმა ქმნას აგრე იყოსო“. – წერდა ის „შინაურ მიმოხილვაში“ და ამ სიტყვით შეგულიანებულ იერარქს უნდა მიექცია ყურადღება, თუკი მის გულში ნამდვილად იდო განზრახვა რწმენის გაძლიერებისა და ქართული ეკლესიის აღორძინებისა.

სამღვდელოების სავალალო მდგომარეობა, მათი განათლებისა და ზნეობრივი ამაღლებისათვის ზრუნვა, სემინარიებში წესრიგი და სწავლების დონის ამაღლება, ქართული ენისა და ერის ზნე-ჩვეულებების პატივისცემა, სიყვარულისა და ურთიერთპატივისცემის დანერგვა – ეს იყო ერთობლიობა ყველა იმ პრობლემური საკითხისა, რომლებიც თავმოყრილი იყო ამ წერილში და რომელთა იგნორირებამაც დასცა სარწმუნოება, ეკლესიის ავტორიტეტი და გააქრო ის მოწიწებული პატივისცემა სამღვდელოებისადმი, რომელიც ჩვენს ერს ოდესღაც გააჩნდა.

პირველი საკითხი, რომელშიც ილია ეგზარქოსს არ ეთანხმებოდა, იყო საკითხი მღვდელთა განათლების შესახებ.

ეგზარქოსი საეკლესიო საქმეში ზნეობას განათლებაზე უპირატესად თვლიდა და ასეც განმარტავდა: „თვითონ უფალმა ჩვენმა იესო ქრისტემ ცხადად გვიჩვენა უპირატესობა კეთილის ცხოვრებისა მსოფლიო სიბრძნეზედა, აღირჩია რა თვისთა თანამშრომლად უმეცარნი, რომელთაც ჰსძლიეს მწიგნობარნი – ქრისტეს მეუფების მტერნი. ოღონდ მოძღვართა საქართველოს ეკლესიისათა იცხოვრონ ჭეშმარიტის ქრისტიანულის ცხოვრებითა და მცირედის ცოდნითაც სასარგებლონი იქნებიან თავიანთი ეკლესიისთვისაო“ (89.19).

ზნეობის უპირატესობაში, თავისთავად, საკამათო არაფერი იყო, მაგრამ ამ განაცხადით ახალი ეგზარქოსი გამოხატავდა თავის შემწყნარებლობას სამღვდელოების უვიცობისადმი, რაც სასულიერო ფენის წინსვლა-განვითარებას უთუოდ შეუშლიდა ხელს.

ილია ჭავჭავაძე მწერლობის მოვალეობიდან და „რწმენად გადაქცეული აზრიდან“ გამომდინარე ეკამათებოდა ეგზარქოსს: „მართალია, იესო ქრისტემ თავის მოწაფეებად აირჩივა მარტივნი და უმეცარნი, მაგრამ ვიდრე თვით არ გაანათლა, თავის დიდებულის მოძღვრებითა, იგინი არ გაგზავნა საქადაგებლად და ერის საწვრთნელად, ნურავინ იტყვის, რომ გაუნათლებელმა, განუვითარებელმა მოძღვარმა ჭეშმარიტი მოძღვრება გაუწიოს ერს... თუ ჩვენმა ეკლესიამ ჩვენამდე თავის სიწმიდით მოაღწია, ეგ იმის წყალობით მოხდა, რომ უწინდელი სამღვდელოება ჩვენი გაცილებით მაღლა იდგა ეხლანდელზედ განვითარებით, განათლებით და ცოდნითა, რაც იმ დროს შეეფერებოდა“.

სამღვდელოთა დაცემის პირველ მიზეზად ილია მათ გაუნათლებლობას მიიჩნევდა: „უცოდინრობა სამღვდელოებისა. . . სათავეა ყოველის უკეთურებისა, ავზნეობისა, ბოროტმოქმედებისა. ამ სენისაგან წარმომდგარია ჩვენი სამღვდელოების ყოველივე ნაკლოვანება და ის სამწუხარო გარემოება, რომ ჩვენი ერი მღვდელს უყურებს არა ისე, როგორც თავის ხელმძღვანელს, მოძღვარს ჭირსა თუ ლხინში, არა ისე, როგორც მწვრთნელსა და დამრიგებელს, ქრისტიანული ცხოვრების გზის მაჩვენებელს, არამედ როგორც უსარგებლო და მცონარე არსებას...“ (89.21).

მღვდელმთავარს, თავად „გონიერსა და განათლებულს“. უნდა სცოდნოდა, თუ რა მნიშვნელოვანი იყო ცოდნა და განათლება განსაკუთრებით მღვდელთათვის, ქრისტეს ჯვრის ერის წინაშე მზიდველთათვის. „უცოდინრობა გონების სიბრმავეა, თვალის სიბრმავეზედ უარესი და ბრმა სხვას თვალს ვერ აუხელს, წინ ვერ გაუძღვება“, – შენიშნავდა ილია და ამიტომაც ანამუსებდა ყოვლადუსამღვდელოეს პავლეს: „იმედი გვაქვს, რომ მის მიერ განძრახულს და აღნიშნულს მოქმედების გეგმაში უპირველესი ადგილი ეჭირება ჩვენი სამღვდელოების განათლებისათვის დაუძინარს და მედგარს მეცადინეობასო“.

მოვლენათა განვითარებამ გვიჩვენა, რომ ეგზარქოსის მიზნებში არ შედიოდა საქართველოში სარწმუნოების განმტკიცება და მღვდელთა განათლებისათვის ზრუნვა. თავისი მოღვაწეობის მანძილზე ის გაუგებარი რეფორმებითა და უძველესი ქართული საეკლესიო ხელნაწერების დაწვითა და განადგურებით იყო დაკავებული. ამ სიტყვით „წმინდა“, საქმით „გულმხურვალე“ და საეჭვო ზნეობის ადამიანმა ბოლოს დასწყევლა საქართველო და ამით დაასრულა თავისი „მოღვაწეობა“ ამ ქვეყანაში.

ამასობაში კი ქართულ სემინარიებში, ფაბრიკაციის მეთოდით, ისეთი სამღვდელო კადრები მზადდებოდა, რომელთა მსახურების მაგალითი დიდ საცდურად იქცა მოსახელობისათვის: ზოგიერთი მატერიალური გამორჩენისათვის იღვწოდა, ზოგი საეროზე უფრო დაცემული და მიწიერი მისწრაფებისა იყო, ზოგი საერთოდ ურწმუნოც კი...

ამგვარმა გარემოებამ ისედაც მისუსტებული სარწმუნოებრივი გრძნობა კიდევ უფრო დათრგუნა და შელახა.

ერთადერთ საწვრთნელად სამღვდელოებისა სასულიერო სასწავლებელი რჩებოდა, რომელიც, ილიასა და ქართველ მოღვაწეთა არაერთი მხილების მიუხედავად, კვლავ შურის, მტრობის, ბეზღობის, ათასგვარი ცილისწამებისა და გარუსების მცდელობის ატმოსფეროში ფუნქციონირებდა.

ილია წერდა: „ერთი სხვა უმთავრესი იარა სასულიერო წოდებისა და თავი მიზეზი მისი დაცემულობისა აქამდე ხელუხლებლად არის დარჩენილი – ტფილისის სასულიერო სემინარია და სასულიერო სასწავლებელი... ძველი ენები ისევ ისე ტვინს ულაყებენ და გონებას უხშობენ ყმაწვილებსა... ქართული ენა ისევ ისე იდევნება, როგორც იდევნებოდა გუშინ“ (88.262).

მწერლის მთავარი ტკივილი აუტანელ სასწავლო რეჟიმთან ერთად სასწავლებლიდან მშობლიური ენის განდევნა იყო.

როგორც ვითარება გვიჩვენებს, მდგომარეობა არც 1881 წლისათვის იყო შეცვლილი: „ჩვენი სამღვდელოება. . . იწვრთნება იმისთანა სემინარიაში, საცა დედა-ენას იმ ერისას, რომელ შორისაც ჩვენმა სემინარიელმა უნდა იმოძღვროს, სემინარიაში ისე ასწავლიან, რომ არ-სწავლება სჯობიან. . . ამისათვის ჩვენი უენო სამღვდელოება უქმია იქ, საცა დიდი შემწეობა ეგრე ადვილი შესაძლებელია. უქმია არამც თუ ერის სწავლა-განათლების საქმეში, არამედ ერის მოძღვრების საქმეშიც. დამუნჯდა ამის გამო ჩვენი ეკლესიის კათედრა, გაუქმდა ყოვლად ძლიერი ქადაგება, წაწყმდა სასოება სარწმუნოებისა და ამის გამკითხველი არავინ არის. თუ სემინარიის მმართველებმა ამ საგანს ასე ყური მოუყრუეს და სემინარიის პროგრამას არა უხერხეს-რა დედაენის სწავლების შესახებ, არამც თუ ჩვენს საქმეს სწავლა-განათლებისას გზა წარემართება, არამედ თვითონ მოძღვრობის საქმეც იქამდის მივა, რომ ჩვენი ერი იძულებული იქნება „პერევოჩიკის“ მეშვეობით გაენდოს ხოლმე თავის მოძღვარსა... „მოძღვრის ფარ-ხმალი ენაა, თუ ენა არ ეცოდინება, უქმია მისი თანამდებობა“ (88.480).

სამღვდელოების მმართველობა რასაც ფიქრობდა ამის შესახებ – ცხადზე ცხადია. თანდათანობით იძირკვებოდა ქართული ენის სახსენებელი საქართველოს სასულიერო სასწავლებლებიდან და სინოდის მიერ იმართებოდა ქართველთა გარუსების გეგმაზომიერი პოლიტიკა.

ილია, ისევ და ისევ, არ წყვეტდა ამ ტკივილიან საკითხზე მსჯელობას, ხედავდა რა, თუ როგორ ზიანს აყენებდა ქართველი ხალხის რწმენასა და საერთო მდგომარეობას ეკლესიიდან და სასწავლებლიდან მშობლიური ენის განდევნა. მონდომებით ახსენებდა სასულიერო იერარქებს, რომ ამით კვლავ სარწმუნოების საქმეს ადგებოდა ზიანი: „დედაენა, ჩვენი სამღვდელო და საეკლესიო ისტორია, ჩვენი გონებისა და გულის გამომეტყველი ლიტერატურა გამოდევნილია სემინარიიდან. ყოველივე ეს ერთად და განსაკუთრებით დედაენა, სხვადასხვა მიზეზით პატივაყრილი, მხოლოობითი, ერთადერთი ღონეა, რომ მოძღვარმა უმოძღვროს ერსა. სხვაგან ძალად ასწავლიან მოძღვარს იმ ენას, საცა უნდა იმოძღვროს და ჩვენში მცოდნესაც ცდილობენ დაავიწყონ. ენის უცოდინარი მოძღვარი უტყვია, მუნჯია ერისათვის და უტყვს, მუნჯს პირუტყვსაც არ ჩააბარებენ ხოლმე, არამც თუ მეტყველსა. . . სარწმუნოება მოძღვრებაა და, მაშასადამე, უენოდ, უსიტყვოდ ვერ დაითესება“ (89.22-23).

ამის ცხადი მაგალითი უკვე ქვეყანაში მრავლად იყო, სემინარიების კურსდამთავრებულებმა არ იცოდნენ საეკლესიო ტერმინები, რადგანაც საღვთისმეტყველო საგნები რუსულად ისწავლებოდა; უცოდინარ ქართველ მღვდლებს, რომელთა უმრავლესობასაც სემინარიაც არ ჰქონდა დამთავრებული, არ შეეძლოთ თავიანთი სამწყსოს განათლება. სამღვდელობა, თითო-ოროლა გამონაკლისის გარდა, უძლური იყო ხალხამდე მიეტანა სიტყვა ღვთისა, ძლიერი ქადაგება მანუგეშებლად და მწვრთნელად ერისა. „დავმუნჯდით იმა სიტყვის გამოთქმისათვის, დავყრუვდით იმა სიტყვის სმენისათვის!“ – გოდებდა ილია. შედეგიც არ აყოვნებდა: წარყმდა სასოება სარწმუნოებისა და ამის გამკითხველი არ ჩანდა.

იმერეთის ეპისკოპოსმა, მეუფე გაბრიელმა, რომელიც ერთ-ერთი უგანათლებულესი იყო მართლმადიდებელი ეკლესიის მწყემსმთავართა შორის, სცადა, ქუთაისში გაეხსნა ქართულენოვანი სემინარია მღვდლის შვილებისათვის, მაგრამ „რაპორტების“, ცილისწამებებისა თუ სხვა მიზეზთა გამო მან ეს ვერ შესძლო. სინოდის კანტორაში ბეზღობა ბეზღობაზე მიდიოდა ქართველი მღვდლებისაგან, ყოვლადსამღვდელომ ძალად გვაკისრებინა სემინარიის ხარჯიო. ირონიულად შენიშნავდა ილია: „ერთი სიტყვით, ყველაფერი გამოუვა ხელიდამ ეხლანდელს სამღვდელოებას. მქადაგებელნიც არიან, მწერალნიც, თავიანთი აზრების გამომთქმელნიც, თუ გაჭირდა მაბეზღარნიც. აბა, თუ ღმერთი გწამთ, რაღად ეჭირვებათ სემინარია?“ (88.601).

მწერალი განათლების საჭიროებას არათუ მოძღვრებისათვის, მათი მეუღლეებისათვისაც აუცილებლად მიიჩნევდა: „ქალების უმეცრებას აქვს მეტად ცუდი ზემოქმედება სასულიერო წოდების მამრობით სქესზეო“, – წერდა ის. მისი სიტყვებით, საქართველოში ვერ მოიძებნებოდა ორი-სამი მღვდელიც კი, ვისაც ნასწავლი ცოლები ეყოლებოდათ. „ფოფოდიებში“ ძნელად შეხვდებოდით ხეირიანად წერა-კითხვის მცოდნესაც კი. ეს უმეცრება მღვდელს გონებას უმდაბლებდა და ჩქარა ავიწყებდა სემინარიაში მიღებულ „ნაგლეჯებს განათლებისას“.

„მღვდლისათვის ოჯახი დიდი რამ არის, – წერდა ილია, – ოჯახი უნდა დღემუდამ საზრდოს აწვდიდეს მის სულსა და გულსა რათა გონებითის და ზნეობითის ახალის ძალით შემოსოს ბოროტთან, მაცდურებასთან, უსამართლობასთან საბრძოლველად. ამის მომქმედი ოჯახში ცოლია მღვდლისა, რომელიც მართლა-და მეუღლედ მოწვეულია იმ დიდის ღვაწლისათვის, რომლის მძიმე უღელიც მღვდელს აწევს კისრად. გონებადახშული ქალი ვერ გაუწევს მღვდელს ამ მძიმე უღელს და თუ დღეს ჩვენი სამღვდელოება დაცემულია, ამისი თუ არა პირველი, უმთავრესი მიზეზი მაინც ის არის, რომ სამღვდელოთა წოდების ქალნი განათლებას მოკლებულნი არიან“ (88.260).

ტკივილს ტკივილი ემატებოდა, სამღვდელოთა მდგომარეობა სულ უფრო უნუგეშო ხდებოდა. ყოველი საკუთარი სარგებლობის დევნაში იყო გართული, ყოველი საკუთარი სტომაქისთვისღა იღვწოდა.

ილია კვლავაც აფხიზლებდა მათ, ახსენებდა მივიწყებულ მოვალეობებსა და დანიშნულებას: „ჭირია თუ ლხინი, ვიბადებით თუ ვიხოცებით, მღვდელი იქ პირველი უნდა იყოს. პირველი იმით კი არა, რომ ტაბლას მიაძღეს, არამედ ნუგეშისცემითა, ლოცვითა, კურთხევითა, ბოროტის დევნითა, სიმართლის აღდგენითა, კეთილის მოფენითა...“

ძალიან მრავალფეროვანია სარწმუნოებრივ საკითხებთან დაკავშირებით ილიას შეხედულებების ამსახველი მასალები. პუბლიცისტურ წერილებში ავტორი გამოკვეთილად აყალიბებს თავის ნააზრევს; ცალსახაა და ნეგატიური მისი განწყობილება თავის თანამედროვე სასულიერო წოდებისა და მათი მსახურების ხარისხისადმი.

ურწმუნო, ზნეობით ღირსებას მოკლებული, უმოქმედო და უცოდინარი, საკუთარ და ერის წარსულთან გაუცხოებული და აზრით ღატაკი სასულიერო წოდება ერის ძალ-ღონეს ვერ შეძრავდა, ვერ აამაღლებდა, წინ ვერ გაუძღვებოდა. ამ მტკივნეულ თემას ილიამ ვერც მხატვრულ ნაწარმოებებში აუარა გვერდი.

პოემა „აჩრდილში“, სადაც ერის სულიერი და ხორციელი დაცემის სურათია აღწერილი, სასულიერო პირთა უმოქმედობასა და უღონობას ილია ასე გადმოგვცემს:

„აგერა მღვდელნიც – ერთა მამანი,
რომელთა ქრისტესგან ვალად სდებიათ
ამა ერისა სულის აღზრდანი,
რარიგ გულ-ხელი დაუკრეფიათ!
სად არის სიტყვა დიდის სწავლისა
სიყვარულის და სამართალისა,
რომ მათ ბაგეთგან არ მომდინარებს
და ერს დაცემულს არ აღამაღლებს?
სად არის იგი მღაღადებელი
ქვეყნის ხსნისათვის ჭეშმარიტება?
სად არის იგი ბიწის მდევნელი
ჯვარცმულის ღმერთის მაღალი მცნება?“ (84.190)

როგორც ვხედავთ, პოემის ამ მონაკვეთში ნათლად ჩანს, თუ როგორ განიცდის მწერალი ღვთისმსახურთა სულიერ მიძინებასა და მათ მიერ საღვთო მცნებათა დავიწყებას.

გაუდაბურების შემზარავი სურათია აღწერილი პოემა „განდეგილის“ ფინალშიც.

მაცდური, რყვნილი და წარწყმედილი დროისაგან სიწმინდით გამორჩეული ადამიანი, ღვთის ტაძარს შეკედლებული, ქვეყნის ხსნისა და გადარჩენისათვის მლოცველი ასკეტი ბერი მძაფრი სულიერი ბრძოლების შედეგად მარცხდება და იღუპება.

ქართველთა უწმინდესი სალოცავი, ბეთლემის მონასტერი, ადგილი, სადაც უძველესი დროიდან ჩვენს წმინდა მამებს
„ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . უდიდებიათ
ღმერთი მსჯავრის და ჭეშმარიტების.
იქ სად უწირავთ უფლისა მიმართ
მსხვერპლი ქებისა და ღაღადების“, – საბოლოოდ ცარიელდება.

მწერლის ჩანაფიქრით, ქარის ქშუილისა და გამომფრთხალი ნადირის ამარა დარჩენილი, გაუდაბურებული სალოცავის ჩვენებას უნდა შეეძრა მკითხველი და გამოეფხიზლებინა.

საუკუნის დასასრულს ჭეშმარიტ სარწმუნოებასთან ბრძოლა კიდევ უფრო გაძლიერდა და არათუ ბეთლემი გამოცოცხლდა, მწერლის გულისტკივილიც არავის შეუსმენია.

მოხდა პირიქით – სიმძლავრემ ავკაცობისამ დაადუმა პოეტის ენა და ტყვიით განგმირა ბრძოლით დაღლილი გული.

„ ... და ამით საცნაურ ვიყვნეთ“ (I იოვანე 3-19), – ვკითხულობთ იოვანე მოციქულთან და, მართლაც, ბევრი რამ გვეცნაურება...

.................................................................

„გზა მართლისა“ (ნატო სიჭინავა), გამომც. „უნივერსალი“, თბილისი, 2007 წ., გვ. 181-200.

რედაქტორი: ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი მარიამ ნინიძე

რეცენზენტები: საქართველოს საპატრიარქოს მანგლისისა და წალკის ეპარქიის მმართველი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის თეოლოგიის კათედრის გამგე, პროფესორი, მიტროპოლიტი ანანია (ჯაფარიძე)

ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი მაია ჯალიაშვილი

დამოწმებული სამეცნიერო ლიტერატურა და წყაროები:

15. დურნოვო ნ.ნ., „ბედი ქართული ეკლესიისა“ (თარგმანი გ. ტოტოჩავასი გაზ. „რუსსკი სტიაგის“ 1907 წლის პუბლიკაციებიდან)
25. „ივერია“ (გაზ.), 1888 წ., №9.
73. წმინდა ალექსი ბერის მოძღვრებანი, თბ. 2002 წ.
84. ჭავჭავაძე ილია, თხზულებათა სრული კრებული ოც ტომად, ტ. I, თბ. 1987 წ.
88. ჭავჭავაძე ილია, თხზულებათა სრული კრებული ოც ტომად, ტ. VI, თბ. 1997 წ.
89. ჭავჭავაძე ილია, თხზულებათა სრული კრებული ოც ტომად, ტ. VII, თბ. 2005 წ.

.................................................................

 აი, ამიტომ ეწოდა ილია ჭავჭავაძეს მართალი
 იმერეთის ეპისკოპოსი გაბრიელი, როგორც პედაგოგი
 ჩვენ უნდა გავხდეთ ჭეშმარიტი მართლმადიდებლები

Wednesday, July 6, 2016

ჩემთვის და ჩემიანისათვის ცხოვრების წესად იკონომია გამხდარა...

ფეისბუქზე წმინდა და დიდი კრების ჯგუფში გამოვაქვეყნე დეკანოზ იაკობ ჩიჩილიძის სტატუსი შერეული ქორწინების შესახებ, რამაც გამოიწვია მწვავე დისკუსია. ფეისბუქის ერთმა მომხმარებელმა თავის მხრივ პირად გვერდზე გააკეთა კომენტარი, მე კი მასთან შეთანხმებით ჩემ ბლოგზე განვათავსე, რადგან სხვისთვისაც მნიშვნელოვნად მიმაჩნია მისი წაკითხვა.

ვისაც არ გინახავთ, ჯერ დისკუსიას გაეცანით, შემდეგ კი ლუკა თორელის კომენტარს.

დისკუსიის ნახვა

„მოგესალმებით, ფბ-მეგობრებო. წმინდა და დიდი კრების შემდეგ სრულიად მართლმადიდებლურ სამყაროში არ ჩამქრალა ვნებათაღელვა და პოლემიკა სხვადასხვა საკითხებზე, რაც იმის დასტურია, რომ კრების საჭიროება მართლაც ყოფილა. ქრისტე არის ლოდი თავსაკიდურისა და ამ ლოდზე ჩვენ ვაშენებთ სულიერ კედლებს. მართლმადიდებლობისათვის კრებსითობა სწორედ იმისათვისაა აუცილებელი, რათა კრებსითი სულით, სულიწმიდის მადლით („მე ვარ თქვენს შორისო“) შევხედოთ, ხომ არ გამრუდდა ჩვენი ამოყვანილი კედელი, თორემ ქრისტე გუშინ, დღეს და იგივე თავადია უკუნისამდე.

პოსტებს გადავავლე თვალი და რიგ შემთხვევებში ყრუსა და მუნჯის პოლემიკის შთაბეჭდილებას ტოვებს, თუმცა ცალ-ცალკე თითოეულ პოსტს თავის წილ სიმართლეს ვერ დაუკარგავ. მომიტევეთ, და მე „ლომების პარადში“ ანუ საღვთისმეტყველო წიაღსვლებში ვერ შევალ, რადგან შესაბამისი განათლება არ გამაჩნია, მაგრამ მინდა ჩემი საკუთარი მართლმადიდებლური აზრი და ხედვა დავაფიქსირო.

პირველი და აუცილებელი დაკონკრეტება რაც მინდა გავაკეთო... მართლმადიდებლური წესითა და ტრადიციით, ეკლესიის ყოველი რიგითი წევრი რომელიმე საეკლესიო თემს განეკუთვნებოდა და იქ გადიოდა მისი ცხოვრება ნათლისღებიდან ანდერძის-წესის აგებამდე. ეს გამორიხავდა ფორმალურ-ნომინალურ ქრისტიანობას და არც იყო წესი საიდანღაც მოსული უცნობი წყვილისათვის ჯვრისწერა, რადგან, კაცმა რომ თქვას, რას გაიგებ ნათელღებულნი არიან თუ არა, ან მერამდენე ქორწინებაა და ა.შ. თემი, საკრებულო გამორიცხავდა შემთხვევითობას, თორემ სხვა მხრივ ჩვენ ვვარდებით იმ მოჩვენებით ქრისტიანობაში, რასაც რუსები „ობრიადოვერიეს“ ეძახიან... ამას შეიძლება გაპრავებული ფარისევლობაც დავარქვათ. მით უმეტეს, რომ დაკარგულია ჯვრისწერის ლიტურგიკული სახე, რომლის ნაწილსაც თავის დროზე ეს საიდუმლო წარმოადგენდა.
დღეისათვის საეკლესიო თემი მოშლილია და ჯვრისწერასაც ოდენ რიტუალურ-სელფურ-ფოტოსესიური სახე შერჩენია.

მსოფლიოს გლობალიზაცია და მართლმადიდებელთა განთესვა დედამიწის ზურგზე ახალ რეალობებს ქმნის და ახალ მიდგომებსაც საჭიროებს, რაც ეკლესიურმა კრებსითობამ უნდა გადაწყვიტოს და აქედან გამომდინარე, კიდევ ერთხელ, კრების აუცილებლობა. თუმცა არაა აუცილებელი მას მსოფლიო კრება დავარქვათ, რათა მავანმა აპრიორი მწყრალად განწყობილმა ნაღმი არ გვესროლოს. ეს მავანი კი მშვიდად იღებს ფორმალობას და ხშირად კარგავს სულს. სულის გარეშე კი ნებისმიერი სხეული, მათ შორის ეკლესიურიც  მკვდარია.

ეს ერთი.
ახლა მეორე და, ჩემი აზრით, უმთავრესი.

უფალი ბრძანებს, რომ იგია გზა და ჭეშმარიტება. ეს გზა საღმრთო მცნებების აღსრულებას მოითხოვს.

ქრისტიანული ანთროპოლოგიით, ტრიხოტომიური სწავლებით, ადამიანი შედგება სულის, სამშვინველისა და სხეულისაგან. თითოეულ მათგანს თავისი ფილოსოფია აქვს და, აქედან გამომდინარე, სიყვარულიც სამგვარია  ხორციელი, მშვინვიერი და სულიერი. საზღვრები ხშირად პირობითია. ბერძნულად ეროსი, ფილია და აღაპი. მართლმადიდებლისათვის არაფერია უცხო და მიუკარებელი, მაგრამ არსებობს ღირებულებათა იერარქია, მშვინვიერი და სულიერი ვექტორები. ჩვენ პოეზიაც გვესმის, ეთიკაც და ესთეტიკაც. გალაკტიონიც პოეზიაა, დავით მეფსალმუნეც და „ქება-ქებათაც“, მაგრამ, მომიტევეთ და პირველს უკანასკნელთა წინ ვერ დავაყენებ, მაგრამ ქრისტიანობა არც მშვინვიერ ხიბლად უნდა იქცეს და არც მშრალ ფორმალობად, ანუ არ უნდა დაკარგოს სუნთქვა, სიცოცხლის სული. ქრისტიანობის გვირგვინია „აღაპი“ და ყველა გზა მისკენ უნდა მიდიოდეს. ესაა ქრისტიანთა ყველა კრების ამოსავალი წერტილი  წყალობა მნებავს და არა მსხვერპლი (სახარება)!.. ამას ემსახურება საეკლესიო დოგმატიკისა და კანონიკის შექმნაც. თუკი ჩვენ რეალობას გავუსწორებთ თვალს, დღევანდელი მართლმადიდებლები დიდად არ განვსხვავდებით სხვათაგან, ამიტომაცაა გამქრალი საღმრთო შური, ანუ მიმბაძველობითი ლტოლვა მართლმადიდებლობისაკენ. ჩვენი რჯულისმიერი დისკურსიც უფრორე ფილოსოფიურ კამათს ჰგავს.

მაჩვენე შენი მართლმადიდებლობა, მაჩვენე შენი ქრისტიანობა, მაჩვენე შენი „აღაპი“ და შეუიარაღებელი თვალითაც გამოჩნდება ჭეშმარიტი გზა და სარწმუნოება. მე ვიქნები შენი – ქრისტეში, მართლმადიდებლობაში, სიყვარულში  ეტყვის პროტესტანტი საპატარძლო მართლმადიდებელ სასიძოს, რომელშიც მზრუნველსა და თავის მსხვერპლად მიტანის უნარიან მამაკაცს დაინახავს ქრისტეში... პროტესტანტიზმი არ არის განაჩენი, თუკი ჭეშმარიტებას ეძებ, ისევე როგორც მართლმადიდებლობა რჩება ნომინალურ ქრისტიანობად და ტრადიციად, სანამ ცოცხალ და პიროვნულ ღმერთს არ მიეახლები.

იყო ერთი გერმანელი თავადის ასული, ელისაბედ თეოდორეს ასული, პროტესტანტი, რომელსაც რუსეთში ვინმე რომანოვზე დასწერეს ჯვარი. გამოხდა ხანი და შეგნებული (და არა ზერელე) პროტესტანტი გახდა შეგნებული მართლმადიდებელი, აღმსარებელი და ეკლესიის წმინდანი. მისი წმინდა და უხრწნელი ნაწილები დღეს იერუსალიმში, ზეთისხილის მთაზე, რუსულ მონასტერში განისვენებენ.

კანონიკურ პლანში დღეისათვის ჩვენში იკონომია კანონის დონეზეა ასული, თუმცა თავებში ერთთავად აკრიბია თუხთუხებს. ამიტომ მრევლთაგანთა და მოძღვართა სულიერი ცხოვრების წესი და აზროვნება-ქადაგება ხშირად ორ უკიდურეს პოლუსს წარმოადგენს, რასაც მხოლოდ ეკლესიურნი ვერ ამჩნევენ. ამიტომაც გვიყვარს თავისუფლება-თავაშვებულობაც და „დიდი და ბრძენი სტალინიც“!(?) მაგრამ, როგორც ერთი ჭკვიანი კაცი ამბობდა, ჩვენ სტალინი გვინდა სხვისთვის, მეზობლისთვის და არა ჩვენთვის, ჩვენი ოჯახისათვის!..

ჩემთვის და ჩემიანისათვის ცხოვრების წესად იკონომია გამხდარა, ხოლო სხვისათვის აკრიბიას მოვითხოვ.

დასავლეთისათვის პრობლემების დანახვაა დამახასიათებელი, ჩვენთვის კი  მიჩქმალვა. 

ადრე ამდაგვარ ხედვას პოპულარული დეფინიციით გამოხატავდნენ  საქართველოში ყველა ქალი პატიოსანია და ყველა მამაკაცს საყვარელი ჰყავსო!.. ჰოდა კრებაზეც არ წავედით!..

დასავლეთი „გალაითდა“, პრინციპში  ჩვენც!.. მაგრამ ჩვენ იხტიბარს არ ვიტეხთ, ამიტომაც ჩვენს ამპარტავნულ „არას“ თან ქრისტიანული გულისტკივილი არ ახლავს. „გულის მტკივნეულობა“ ანუ რუსულად „ბოლეზნენნოსტ სერდცა“ მოყვასის შეცდომა-გადაცდომებზე. აი, რა გვაკლია მათაც და ჩვენც. წმ. ბარსანუფი დიდი და სხვა მამებიც ამბობდნენ, რომ გულის მტკივნეულობა არის მართლმადიდებელის გამომარჩეველი თვისება და ნიშანი. ეს არ ჩანს ზემოხსენებული მოძღვრის წერილში, ამიტომაც, დიახ, იგი მართალია, მაგრამ რამდენად აღემატება მისი სიმართლე მწიგნობართა და ფარისეველთა სიმართლეს, თავად განსაჯეთ.

შემინდეთ და მომიტევეთ მრავალსიტყვაობისათვის“.

ლუკა თორელი

Tuesday, July 5, 2016

მართლმადიდებელი ეკლესია არის ცოცხალი გაგრძელება მოციქულების დროინდელი ეკლესიისა

2011 წელს, მიტროპოლიტი კალისტე უეარი დიდი დელეგაციით იმყოფებდა საქართველოში. 30 ოქტომბერს თბილისის სასულიერო აკადემიასაც ეწვია. ეს არის ამონარიდი მისი სიტყვით გამოსვლიდან, რომელიც მოამზადა წმ. პავლე მოციქულის სახელობის მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველების ცენტრის წევრმა, ზაზა ოსმანოვმა.

„მე ვისურვებდი, მესაუბრა თქვენთან თუ როგორ მოხდა, რომ მე ინგლისელი ადამიანი შევუერთდი მართლმადიდებელ ეკლესიას. ისტორია იწყება, როდესაც მე ვიყავი 17 წლის, 1952 წელს. თითქმის პატრიარქის წლოვანების ვარ. მე ბავშვობიდან მიმიყვანეს ინგლისის ეკლესიაში, ანგლიკანურ ეკლესიაში, ინგლისელი ხალხის ეროვნულ ეკლესიაში. მშობლებმა მიმიყვანეს ეკლესიაში, მასწავლიდნენ ლოცვას და ბიბლიის კითხვას. როდესაც ვიყავი 17 წლის და ჯერ კიდევ სკოლაში დავდიოდი, თუმცა ვემზადებოდი უმაღლესში ჩასაბარებლად, ერთ-ერთი შაბათი დღის საღამოს ვსეირნობდი ლონდონის იმ ნაწილში, სადაც არასოდეს ვყოფილვარ. დავინახე უცნობი ეკლესია, მივაწექი კარს და გავაღე, შევედი შიგნით და პირველი შთაბეჭდილება იყო, რომ ეკლესია იყო სრულიად ცარიელი. იყო რამდენიმე სკამი, იყო მხოლოდ გაპრიალებული იატაკის დიდი სივრცე. გარეთ არაჩვეულებრივი ზაფხულის შუადღე იდგა, ხოლო შიგნით – ბნელი და მოღუშული. როცა თვალები შეეჩვივნენ სიბნელეს, აღმოვაჩინე, რომ ეკლესია სრულიად ცარიელი არ იყო. მე მივხვდი, რომ ამ ეკლესიაში, რომელშიც არასოდეს შევსულვარ, გარშემო ყველა კედელზე ეკიდა ხატები მათ წინ დანთებული კანდელებით. შემდეგ შევამჩნიე მცირე რაოდენობის ხალხი, მეტი წილი მოხუცები, რომლებიც იდგნენ კედლების სიახლოვეში და არ დამინახავს სად, მაგრამ მესმოდა გუნდის გალობა. ფაქტიურად მე მოვხვდი ლონდონის რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში. იქ მიმდინარეობდა შაბათის მწუხრის ლოცვა. ჩემი პირველი შთაბეჭდილება, რომ ეკლესია იყო სრულიად ცარიელი ახლა შეიცვალა სავსებით სხვა შთაბეჭდილებით. მე ვგრძნობდი რომ ეკლესია იყო არა ცარიელი, არამედ სავსე უჩინარი მლოცველებით. უეცრად ვიგრძენი, რომ ჩვენ მცირედი ხილული მრევლი მონაწილეები ვიყავით გაცილებით დიდი მსახურებისა. მე მქონდა განცდა, რომ ეს მცირეოდენი მრევლი აღტაცებული იყო ეკლესიის მსახურებაში სასუფეველში. მე მომიცვა ყოვლისმომცველმა რწმენამ, რომ წმინდანები არიან აქ, ანგელოზები არიან აქ და ჩვენთან ერთად გალობენ, ღვთისმშობელი არის აქ და თვით ქრისტეა აქ. ასე რომ, შაბათის იმ საღამოს, ლონდონის რუსულ ეკლესიაში მე მივიღე ეკლესიის მსახურების გამოცდილება როგორც სასუფევლისა დედამიწაზე. წმინდა გერმანოზ კონსტანტინეპოლელი, რომელმაც VII საუკუნეში დაწერა წმინდა ლიტურგიის განმარტება, თხზულების დასაწყისში ამბობს: „ეკლესია არის სასუფეველი დედამიწაზე, რომელშიც მაღალი ღმერთი მკვიდრობს და მოქმედებს“. ჩემი რაციონალური გონებით მე არ მესმოდა მსახურების ერთი სიტყვაც კი, რადგან ყველაფერი იყო სლავურ ენაზე. მაგრამ ამას მნიშნვნელობა არა ჰქონდა, მე ვგრძნობდი წმინდანთა თანაზიარებას და სასუფევლისა და დედამიწის ერთობას. არ ვიცი რამდენი ხანი ვიდექი ლოცვაზე, რაც მახსოვს არის ის, რომ როდესაც გამოვედი ეკლესიიდან გარეთ ზაფხულის საღამო დღეს, და უეცრად მომესმა ცენტრალური ლონდონის ტრანსპორტის ხმაური, მივხვდი, რომ ტაძარში ყოფნისას სრულიად დამავიწყდა გარესამყარო, მე გადაყვანილი ვიყავი რეალობის სრულიად სხვა საფეხურზე. ასე რომ, ეს გახლდათ მართლმადიდებელი ეკლესიის ჩემი პირველი გამოცდილება  არა წიგნების კითხვით და მართლმადიდებელ ხალხთან შეხვედრით, არამედ მართლმადიდებლური მსახურების გამოცდილებით. იმ მომენტში მე ვიგრძენი, რომ ეს ჩემი მშობლიური ჭეშმარიტი სახლია და ეს ის არის, რასაც მე რეალურად ვეკუთვნი. ასე რომ, ჩემი გადაწყვეტილება გავმხდარიყავი მართლმადიდებელი, მოხდა იმ ზაფხულის საღამოს, როცა ვიყავი 17 წლის. მაგრამ მაშინვე მართლმადიდებელი არ გავხდი, დავიცადე კიდევ 6 წელი. იმ დროს, მე ვსაუბრობ 60 წლის წინანდელ პერიოდზე, ძალიან ცოტა ხალხი იყო დასავლეთში, ვინც მართლმადიდებლები იყვნენ. ბერძენმა და რუსმა მღვდლებმა, რომლებსაც გავესაუბრე, მითხრეს, დავრჩენილიყავი იქ, სადაც ვიყავი. მათ მითხრეს, რომ მართლმადიდებელი ეკლესია არის მხოლოდ ბერძნებისთვის და რუსებისთვის. მე ვუთხარი, რომ ჭეშმარიტად, მართლმადიდებელი ეკლესია არის ჭეშმარიტი ეკლესია. მათ კი მომიგეს: „კი ცხადია, ის ჭეშმარიტია, მაგრამ გირჩევთ, ნუ შეუერთდებით მას“. მაგრამ მე დაჟინებით მოვითხოვდი. დავიწყე კითხვა მართლმადიდებელი ეკლესიის შესახებ და საუბარი მართლმადიდებელ ქრისტიანებთან და ამან მიმიყვანა მეორე რაღაცასთან, რამაც მიმიზიდა მართლმადიდებელ ეკლესიასთან. როდესაც მე ვკითხულობდი მართლმადიდებლობის შესახებ, მივხვდი, რომ ეს არის ეკლესია წმინდა ტრადიციისა (გადმოცემისა). მე ვიგრძენი, რომ მართლმადიდებელი ეკლესია არის ცოცხალი გაგრძელება მოციქულების დროინდელი ეკლესიისა. ვიგრძენი, რომ ეს არის ეკლესია ადრეული მამებისა და ეკლესია უძველესი კრებებისა. დასავლეთში ბევრი რამ მოხდა, რამაც გაწყვიტა უწყვეტი კავშირი პირველ ქრისტიანობასა და დღევანდელობას შორის. შუა საუკუნეებში იქ განვითარდა პაპობა და მას შემდეგ რეფორმაცია. მე ვგრძნობდი დიდ სიყვარულს ანგლიკანური ეკლესიის მიმართ, სადაც მიმიყვანეს. მაგრამ, ასევე ვგრძნობდი, რომ იქ იყო ძალიან ბევრი დარღვევა უწყვეტობაში, რაც ნიშნავდა, რომ ანგლიკანური ეკლესია ვერ აცხადებდა თავს ცოცხალი ტრადიციის ეკლესიად ისე, როგორც არის მართლმადიდებელ ეკლესიაში. ცოცხალი უწყვეტობა…მე ხაზს ვუსვამ სიტყვას „ცოცხალი“, ტრადიცია არ არის რაღაც მკვდარი რამ წარსულიდან. ტრადიცია აგრეთვე არის რაღაც ცოცხალი აწმყოში. ერთი ფრაზა, რომელმაც უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე, ამოვიკითხე გამოჩენილ რუს ღვთისმეტყველთან ვლადიმერ ლოსკისთან. ის ამბობს, რომ ტრადიცია არის სულიწმინდის ცხოვრება ეკლესიაში. ასე რომ, ტრადიცია არ არის უბრალოდ ტომები, რომლებიც მტვერს აგროვებენ ბიბლიოთეკაში. ტრადიცია არის სიცოცხლე, და ტრადიცია არის სულიწმინდის არსებობა და სულიწმინდა ყოველთვის ახალია. როგორც ამბობს რუმინელი ღვთისმეტყველი დიმიტრი სტანილოე: „ტრადიცია არ არის უბრალოდ წარსულის ჩანაწერები, ტრადიცია არის ცოცხალი განცდა აწმყოში“. მე აგრეთვე შთამაგონა ღვთისმეტყველების ხედვამ, რომელიც აღმოვაჩინე სხვა რუსი ღვთისმეტყველის პროტოპრესვიტერ გიორგი ფლოროვსკის ნაწერებში. მისი ცნობილი სლოგანი, და მე დარწმუნებული ვარ უმეტესობა იცნობთ მას, იყო: „ახალი პატრისტიკული სინთეზი“. მართლმადიდებელი ეკლესია არის პატრისტიკული, დიახ, მაგრამ ის აგრეთვე ახალ პატრისტიკულია, რადგან განაახლებს მამების სულს ყოველ საუკუნეში. მამა (გიორგი) ფლოროვსკი ამბობდა, რომ ჩვენთვის საკმარისი არაა უბრალოდ ციტირება მოვახდინოთ მამების, ჩვენ უნდა მივწვდეთ მათ გონებას, მათ მენტალობას, ბერძნულად – ფრონიმა. ჩვენ უნდა დავსვათ კითხვა, არა უბრალოდ თუ რას ამბობდნენ მამები მეოთხე ან მეხუთე საუკუნეებში, არამედ თუ რას იტყოდნენ ისინი დღეს, ცოცხლები რომ ყოფილიყვნენ. კიდევ ერთი საკითხი, რაც ვისწავლე ლოსკისა და ფლოროვსკისგან, რომ მამებისთვის თეოლოგია გადაჯაჭვულია ლოცვასთან. ასე რომ ეს მეორე საკითხი – წმინდა ტრადიცია (გადმოცემა) დაკავშირებული იყო პირველთან, რომელმაც მე მიმიყვანა მართლმადიდებელ ეკლესიაში: ეკლესიის ლოცვითი გამოცდილება, როგორც სასუფეველი დედამიწაზე. მე ვგრძნობდი, რომ მართლმადიდებელი ეკლესია არის არა უბრალოდ რაღაც უძველესი, მე ვგრძნობდი, რომ ის არის დღევანდელი დღის ეკლესია. შემდეგ ნება მიბოძეთ ვახსენო მესამე რამ, რამაც მიმიყვანა მართლმადიდებელ ეკლესიაში. აგრეთვე გაითვალისწინეთ, რომ მე მოვედი მართლმადიდებელ ეკლესიაში ორმოცდაათიან წლებში, როდესაც სტალინი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. მე ძალიან შემძრა, როდესაც წავიკითხე იმ დევნის შესახებ, რასაც განიცდიდა მართლმადიდებლობა 1917 წლიდან მოყოლებული. მართალია ისიც, რომ მართლმადიდებლების მსგავსად სხვა ქრისტიანებიც იდევნებოდნენ. მაგრამ დევნის მთავარი სიმძიმე დააწვა მართლმადიდებლობას. როდესაც წავიკითხე მართლმადიდებელი ქრისტიანების დევნის შესახებ საბჭოთა კავშირში 20-იან 30-იან წლებში, ძალიან შემძრა. მე ვიგრძენი, რომ მართლმადიდებლობა არის მოწამეთა და აღმსარებელთა ეკლესია. ჩემთვის ეს იყო რაღაც, რამაც მართლმადიდებელი ეკლესია ძალიან ახლოს დააკავშირა უძველესი დროის ეკლესიასთან. დასაწყისში ქრისტიანობა იდევნებოდა, ხოლო მეოცე საუკუნეში მართლმადიდებლობა იყო დევნილი. ეს ის სამი რამ არის, რამაც განსაკუთრებით მიმიყვანა მართლმადიდებელ ეკლესიაში: მსახურების, როგორც დედამიწაზე სამოთხის გამოცდილება; მართლმადებლობაში ცოცხალი ტრადიციის (გადმოცემის) გაგება; და მესამე: მოწამეობის და დევნის გამოცდილება თანამედროვე მართლმადიდებლობაში. ყოველ კვირას ცისკრის ლოცვისას ჩვენ ვგალობთ სიტყვებს, რომ ჯვრის საშუალებით ხსნა მოევლინა მთელ ქვეყანას. ეს არის ის რაღაც, რითაც მართლმადიდებლობა მეოცე საუკუნეში ცხოვრობდა განსაკუთრებულად ფუნდამენტური სახით. ასე რომ, ექვსი წლის შედმეგ მე მიმიღეს მართლმადიდებელ ეკლესიაში. რადგან ვფლობდი ბერძნულს და კარგად არ მესმოდა რუსული, მე შევუერთდი მართლმადიდებლობის ბერძნულ ნაწილს, მე მიმიღო მსოფლიო საპატრიარქომ. თქვენ შესაძლოა გაგიკვირდეთ, როდესაც მე ვსაუბრობ მართლმადიდებლობის შესახებ, მე ვსაუბრობ მხოლოდ ბერძნების და რუსების შესახებ. იმ დროს არცერთი რუმინული ეკლესია არ იყო ინგლისში, იყო რამდენიმე სერბული ეკლესია, არ იყო ქართული ეკლესია, ლონდონში პირველი ქართული ეკლესია გაიხსნა ამ წელს (2011 წ. – ზ.ო.). და მხოლოდ თანდათანობით შევისწავლე მართლმადიდებლური მსოფლიოს მრავალფეროვნების შესახებ. მართლმადიდებლობისკენ გზის პოვნაში ჩემზე ძალიან დიდი გავლენა იქონია ერთმა კონკრეტულმა წმინდანმა. ეს გახლდათ რუსი წმინდანი სერაფიმე საროველი, რომელიც მე ვფიქრობ არის მსოფლიოს წმინდანი, რადგან საქართველოს ყველა ეკლესიაში მე ვხედავ წმ. სერაფიმეს ხატებს. ქართულად კითხვა არ ვიცი, ეს ჩემთვის მისტერიაა, თუმცა მე ვცნობ წმ. სერაფიმეს სახეს. მე რომ შემეჯამებინა ის, თუ რა ვიპოვე მართლმადიდებელ ეკლესიაში, მე გამოვიყენებდი კონკრეტულ სიტყვას – „სისავსე“. სისავსე – ჩვენ არ უნდა ვთქვათ, რომ მართლმადიდებლობის გარეთ არაფერია და არის მხოლოდ სიბნელე. სხვა ქრისტიანები ასე თუ ისე სხვადასხვანაირად არიან ახლოს მართლმადიდებლობასთან. სხვა ქრისტიანებს აქვთ ჭეშმარიტების ნაწილი…სხვა ქრისტიანებს აქვთ ჭეშმარიტების ნაწილი, მაგრამ მხოლოდ მართლმადიდებლობაში ვიპოვე ჭეშმარიტების სისავსე. ანუ, ამ თვალსაზრისით მე მწამს, რომ მართლმადიდებელი ეკლესია არის ერთი ჭეშმარიტი ქრისტეს ეკლესია დედამიწაზე. მართლმადიდებელ ეკლესიაში შვიდი წლის განმავლობაში ვიყავი მხოლოდ საერო პირი. ბერძენმა ეპისკოპოსმა, რომელმაც მიმიღო (მართლმადიდებლობაში – ზ.ო.), მითხრა: „გთხოვ გაიგო, რომ შენ ვერასოდეს გახდები მართლმადიდებელ ეკლესიაში მღვდელი, ჩვენ გვინდა მხოლოდ ბერძნები“. მე ვუპასუხე „კი ბატონო, მე მხოლოდ ის მინდა, რომ ვიყო მართლმადიდებლობაში“. სხვათაშორის ეპისკოპოსი იყო კეთილი ადამიანი და მან ეს მითხრა კეთილად, თუმცა მტკიცედ. მაგრამ შემდეგ დრო შეიცვალა და ახალი არქიეპისკოპოსი ჩამოვიდა ინგლისში და მან გამამხნევა ხელდასასხმელად. იმ დროს მართლმადიდებელ ეკლესიაში ბრიტანეთში იყო მხოლოდ ერთი ინგლისელი ადამიანი, რომელიც რუსულ ეკლესიაში მსახურობდა მღვდლად. მე ვიყავი პირველი, რომელიც აკურთხეს ბერძნულ ეპარქიაში. ამჟამად, 45 წლის შემდეგ, ბრიტანეთში არის დაახლოებით 80 ინგლისელი მართლმადიდებელი სასულიერო პირი. ასე რომ, მე უკვე აღარ ვგრძნობ თავს, გადაშენების გზაზე მყოფ სახეობად. ინგლისში გვყავს დაახლოებით 200 მართლმადიდებელი მღვდელი და მე ვიტყოდი, რომ ყოველ კვირას ინგლისში წმინდა ლიტურგია დაახლოებით 100 სხვადასხვა ადგილას აღევლინება. და როგორც ხედავთ, ჩვენი რიცხვი იზრდება. ყველაზე დიდი სამოძღვრო პრობლემა, რაც ბრიტანეთშია და ვფიქრობ, აქაც საქართველოში და საბერძნეთშიც წარმოადგენს სამოძღვრო პრობლემას, არის, თუ როგორ შევინარჩუნოთ ახალგაზრდობა ეკლესიაში. ზოგადი სიტუაცია ბრიტანეთში ღრმად სეკულარულია. ასე რომ, ჩვენი ახალგაზრდა მართლმადიდებელი ადამიანები და ბავშვები იზრდებიან სეკულარულ ატმოსფეროში და არსებობს საშიშროება, რომ ისინი დაშორდებიან ეკლესიას. ეს არის უდიდესი პრობლემა, თუ როგორ შევინარჩუნოთ ახალგაზრდობა, როგორ დავიზღვიოთ თავი მართლმადიდებელი ახალი თაობით. ჩვენ მუდმივად ვხსნით ახალ–ახალ სამრევლოებს, მაგრამ აგრეთვე ვაცნობიერებ, რომ ძალიან ბევრ ჩვენს ახალგაზრდას ვკარგავთ. დასასრულს ნება მიბოძეთ დავუბრუნდე იმას საიდანაც დავიწყე, ნება მიბოძეთ დავუბრუნდე მართლმადიდებლური მსახურების ჩემს პირველ გამოცდილებას, ნება მომეცით დავუბრუნდე იმ იდეას, რომ ეკლესია გახლავთ სასუფეველი დედამიწაზე. ვფიქრობ მრავალი თქვენგანი აპირებს, რომ გახდეს მღვდელი, ვილოცებ თქვენთვის, რომ ყოველ ჯერზე, როდესაც აღასრულებთ წმინდა ლიტურგიას, მიიღოთ იგივე გამოცდილება, რაც მე მივიღე რუსულ ეკლესიაში შაბათის ცისკარზე და მას შემდეგ მრავალჯერ, რომ ეკლესია ლოცვისას არის სასუფეველი დედამიწაზე. როდესაც თქვენ დგახართ წმინდა ტრაპეზის წინ როგორც მღვდლები, ყველაფერი რასაც ხედავთ თქვენი გულით, ესაა ქრისტე, რომელიც დგას თქვენს წინ მთელი ამ დროის განმავლობაში. იესო ქრისტე გახლავთ ახალი აღთქმის ერთი (ჭეშმარიტი) მღვდელმთავარი, ის არის მღვდელმთავარი ყველა წმინდა ლიტურგიაზე. ჩვენ, სასულიერო პირები და მრევლი ვართ მხოლოდ თანამსახურები მისი. მოდით გვახსოვდეს, თუ რა ითქმის ქერუბიმების გალობის და დიდი გამოსვლის წინ მღვდლის მიერ ქრისტესადმი აღვლენილი ლოცვისას. ბერძნულად: „სიგარი ო პროსფერომ კე პროსფერომენოს“ – „შენ ქრისტე ხარ ის, ვინც სწირავ და ვინც შეიწირები“. ქრისტე არის შემწირველი და ქრისტე არის შეწირული. ქრისტე არის მღვდელმთავარი და ქრისტე აგრეთვე არის მსხვერპლიც, რომელსაც ვწირავთ მისტიურად. ამიტომ, ყოველთვის, როდესაც აღასრულებთ ლიტურგიას როგორც მღვდლები, ყოველთვის ცხადად უნდა გრძნობდეთ გულით ერთი ჭეშმარიტი უხილავი მღვდლის, ჩვენი უფლის და თავად მაცხოვარი ქრისტეს დაუყოვნებელი მყოფობის მნიშვნელობას. წმინდა იოანე ოქროპირი ამბობს: ეს გახლავთ ქრისტე, ვინც განახორციელებს ყველაფერს, მღვდელი მხოლოდ ხელებს აღაპყრობს და გამოსცემს ბგერებს. ეს გახლავთ მცირე ისტორია ჩემს შესახებ და ქრისტემ დალოცოს ყველა თქვენგანი, რათა იყოთ წმინდა ლიტურგიის ერთგული მსახურნი, დაე გრძნობდეთ, რომ ეკლესია არის სასუფეველი დედამიწაზე, დაე მიიტანოთ დედამიწაზე სასუფევლის ეს შინაარსი იმ ადამიანებამდე, ვისაც ემსახურებით, მადლობა… მინდა მადლობა გადავუხადო ჩემს თარჯიმანს“.

მიტროპოლიტი კალისტე უეარი

Friday, June 12, 2015

ჩვენ უნდა გავხდეთ ჭეშმარიტი მართლმადიდებლები - ლიმასოლის მიტროპოლიტი ათანასე

თანამედროვე ეპოქა ხშირად მრავალი მოვლენისა და დილემის წინაშე გვაყენებს, რომლებიც ძველ დროში არ შეხვედრია ადამიანს. მაგალითისათვის მოვიყვანოთ: ძველად არ არსებობდა: გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, ევროკავშირი, გლობალიზაცია და ასე შემდეგ, საკითხები, რომლებიც, ალბათ, შეუძლებელი იყო არსებულიყო იმდროინდელ რეალობაში. მიუხედავად ამისა, არსებობდნენ ერესები, ეკლესიის მტრები, მაგრამ ისინი წარმოჩნდებოდნენ სრულიად სხვა ფორმით. დღეს ვხვდებით ისეთ მოვლენებს, რომლებიც აიძულებენ ადამიანს დაიკავოს გარკვეული პოზიცია ამ საკითხებთან დაკავშირებით. ხშირად გვეკითხებიან თუ რა დამოკიდებულება უნდა გვქონდეს მართლმადიდებელ ქრისტიანებს ამ მოვლენებთან დაკავშირებით მაშინ, როდესაც გვასწავლიან და მოგვიწოდებენ ვასწავლოთ მომავალ თაობებს, რომ ყოველი ერი პატივს უნდა სცემდეს სხვა ერების რწმენას და რომ ადამიანები არ უნდა განირჩეოდნენ და განისჯებოდნენ რელიგიური შეხედებულებების გამო, და რომ არ უნდა მოხდეს ამ ყოველივეს დოგმატიზება, რადგანაც თითეული ადამიანი თავად წარმოადგენს ღირებულებას.

ვფიქრობ, რომ პრობლემა თავად ჩვენშია. ადამიანი, რომელიც ხმაურს ტეხს და არეულობას იწვევს, თავად წარმოადგენს პრობლემას. როდესაც მტკიცედ გწამს და დარწმუნებული ხარ, რომ შენი რწმენა არის ჭეშმარიტი და მთელი არსებით შეიგრძნობ ამას, მაშინ არ განიცდი არც შიშს, არც რაიმე საფრთხეს და თუ საჭირო გახდება, შეძლებ შენი სათქმელი წარმოთქვა სრული სიმშვიდით, ყოველგვარი შინაგანი პანიკისა და შფოთის გარეშე. წმიდა მამები მუდამ მტკიცედ იყვნენ დარწმუნებულნი იმაში, რაც სწამდათ. ამიტომ, არ ეშინოდათ და არ სჭირდებოდათ სხვა ადამიანის დამცირება, დაკნინება. აქ არის ერთი ფაქიზი დეტალი თუ როგორ უნდა შეძლო, რომ გიყვარდეს და პატივს სცემდე სხვა ადამიანს, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, სრულიად არ იზიარებდე მის რწმენას. როგორ დავიცვათ ის „ოქროს შუალედი“, რომ არ უარვყოთ მართლმადიდებელი ეკლესიის რწმენა და ამავე დროს არ დავაკნინოთ სხვა ადამიანი. ვფიქრობ, ამისთვის კარგად უნდა გვქონდეს გაცნობიერებული ქრისტეს სარწმუნოება. ის ადამიანი, რომელმაც კარგად გააცნობიერა ქრისტიანობა და შეითვისა სახარების სული, განუსვენებს, შეეწევა და ნუგეშს სცემს სხვებს. მიუხედავად იმისა, რომ იგი შეიძლება სრულიად არ ეთანხმებოდეს მის რწმენასა და შეხედულებებს. ეს შეუთანხმებლობა არ ნიშნავს მისდამი მტრულ განწყობას.

თითქოს ეუბნება: მისმინე, საერთოდ არ ვეთანხმები შენს რწმენსა და შეხედულებებს, მაგრამ ეს სრულიად არ ნიშნავს, რომ მტრები ვართ და უნდა გვძულდეს ერთმანეთი. მიყვარხარ, პატივს გცემ, მინდა, რომ თავისუფლად გრძნობდე ჩემთან თავს, მაგრამ აბსოლუტურად არ გეთანხმები, რადგანაც ადამიანი, რომელშიც ქრისტეს სულია დავანებული, ვნებათაგან თავისუფალია, არ გააჩნია არანაირი ბოროტება და სიძულვილი სხვათა მიმართ. რასაკვირველია, არც საკუთარ თავზე აქვს დიდი წარმოდგენა, არამედ კაცთმოყვარეობით მოქმედი შეურყეველი რჩება თავის პოზიციაზე. მაგალითად: ვინმე რომ მოვიდეს და გითხრას: „კარგი რა, რა ქრისტიანი, რა მუსლიმანი. ყველას ერთი და იგივე ღმერთი გვწამს, დანარჩენი წვრილმანია ყველაფერი“, შენ თუ ამას დაეთანხმები, დიდი შეცდომა იქნება. მაგრამ მეორე მხრივ, არც იმის თქმა იქნება მართებული, რომ: „არა, განსხვავება ისაა, რომ მე სამოთხეში მოვხვდები, შენ კი – ჯოჯოხეთში“. არ შეიძლება ამის თქმა, ვინაიდან ადამიანს, რომელშიც ქრისტეს სულია დავანებული, არ სურს და არ შეუძლია ვინმეს წარმოდგენა ჯოჯოხეთში, რადგან მისი აზრით მხოლოდ ის ერთადერთია, რომელიც ჯოჯოხეთში მოხვდება. წმიდა სილუან ათონელი ამბობდა: „ყველა ცხონდება, მხოლოდ მე წარვწყმდები“. წმიდა მამებს იმის წარმოდგენაც კი უჭირდათ, რომ ეშმაკიც კი, რომელიც არის სახე უფლისაგან განდგომისა, მოვა დრო და საუკუნოდ განვარდება უფლისგან, საუკუნოდ წარწყმდება. წმიდა ისააკ ასური ამბობს: „ყოველი ქმნილების მიმართ სიყვარული ისაა, რომ ვლოცულობდეთ ყოველთათვის: ადამიანთათვის, ცხოველთათვის, ფრინველთათვის და თვით ეშმაკთათვისაც“. წმიდანს გულში არსებული ჭეშმარიტი სიყვარული იმის უფლებასაც კი არ აძლევდა, რომ ეთქვა, – ეშმაკი საუკუნოდ წარწყმდება. წმ. სილუანე ათონელის ცხოვრებაში მოთხრობილია, რომ: ერთხელ შეკრებილა რამდენიმე ასკეტი მამა, მათთან იყო წმ. სილუანეც. ერთ-ერთ მათგანს, რომელიც დიდი მოღვაწე ყოფილა, მაგრამ ჯერ არ ჰქონდა მიღწეული მაღალი სულიერი საზომისათვის, საუბარში უთქვამს: როდის იქნება საშინელი სამსჯავრო, რომ ეშმაკი, უღმერთოები და ყოველი მწვალებელი მასთან ერთად დაისაჯოს საუკუნო ცეცხლშიო“. სილუან ათონელმა ეს რომ მოისმინა თავი მწუხარებით გადააქნია და უთხრა: „მამაო, არ შეიძლება ასე ფიქრი, არ შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ, რომ ერთი ადამიანიც იარსებებს, რომელიც ღმრთისგან განვარდება. ძალიან გთხოვ, მიპასუხე, შენ რომ სამოთხეში მოხვდე და იქიდან ხედავდე, რომ ადამიანი ჯოჯოხეთის ჩაუქრობელ ცეცხლში იტანჯება, განა შეძლებ შენ იქ განსვენებულად ყოფნას? – რას ვიზამთ, მიუგო ბერმა, ისინი თვითონ არიან დამნაშავენი. ჭეშმარიტი სიყვარული ასე ვერ მოიქცევა, ჩვენ ყველას ცხონებისთვის უნდა ვილოცოთ“, - მიუგო წმ. სილუანემ. სწორედ ამიტომ იგი ხშირად ლოცულობდა ღმრთის მიმართ სიტყვებით: „უფალო, გევედრები, რათა სულიწმიდის მადლით ყოველმა ერმა შეგიცნოს“. ეკლესიის ლოცვაც სწორედ ეგ არის, რომ სულიწმიდის მიერ ყოველმა ადამიანმა შეიცნოს ჭეშმარიტი ღმერთი, სწორედ ამას ვითხოვთ ღმრთისგან. ვინმეს გასამართლება და ჯოჯოხეთის მისჯა არ არის ჩვენი საქმე. ჩვენ მხოლოდ იმის შეგნება უნდა გვქონდეს, რომ თუ ვინმე მოხვდება ჯოჯოხეთში, ეს მხოლოდ და მხოლოდ ჩვენ ვიქნებით. შეუძლებელია, ადამიანს, რომელიც არის მაცხოვრის მიმბაძველი, ჰქონდეს გულში ზრახვა, რომ მის გარდა იარსებებს თუნდაც ერთი ადამიანი, რომელიც განვარდება ღმრთისგან. თუნდაც ის ადამიანი იყოს ყველაზე საშინელი მწვალებელი, საშინელი მკრეხელი, ვინც კი ოდესმე არსებულა კაცობრიობის ისტორიაში. ჩვენ ვალდებულნი ვართ ყველასთვის ვილოცოთ, რომ ღმრთის მადლით ყველამ შეიცნოს ჭეშმარიტი ღმერთი და ყოველნი მოვიდნენ „ერთობასა სარწმუნოებისასა და ზიარებასა სულისა წმიდისასა“. რასაკვირველია, მართლმადიდებელი ეკლესიის წიაღში.

როდესაც ადამიანში ღმრთის სულია დავანებული, მას შეუძლია წარემართოს ჭეშმარიტების ამ ვიწრო გზაზე ისე, რომ არც ერთ უკიდურესობაში ჩავარდეს და არც მეორეში. ის არც იმას იტყვის: „რა მნიშვნელობა აქვს მართლმადიდებელი ხარ თუ არა, ყველას ერთი ღმერთი გვწამსო“ და არც იმას: „ვინც ჩვენ არ მოგვყვება, საუკუნოდ დაისჯება“. ერთი უკიდურესობა „ეკუმენიზმია“ და მეორე - „ზილოტიზმი“. „ეკუმენიზმი“ არის თეორია, სადაც ფიქრობენ, რომ: „ყველა: მართლმადიდებელი, პროტესტანტი, კათოლიკე და სხვადასხვა რელიგიური მიმდინარეობები არიან ერთი ხის ტოტები. თითქოს ეს ხე არის ეკლესია და ჩვენ კი წარმოვადგენთ ამ ხის ტოტებს და უნდა ვეცადოთ, რომ გავერთიანდეთ“. ეს ყველაფერი არის უდიდესი მწვალებლობა და სიცრუე! რადგან უარყოფს ერთ წმიდა კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესიას. ან უნდა გვწამდეს, რომ ვართ წევრნი ერთი წმიდა კათოლიკე სამოციქულო ეკლესიისა, ან უნდა ვთქვათ რომ ეს ეკლესია დაიყო მრავალ სხვა ეკლესიად. მაშინ სად არის ის ჭეშმარიტი ეკლესია, რომელიც უფალმა დააარსა? განა აღერია და გაითქვიფა იმ უცხო სწავლებებში, რომლებიც ადამიანის დაბნელებული და შემცდარი გონებიდან გამოვიდა? განა აღარ არსებობს ის ეკლესია, რომელიც დააარსა ქრისტემ და მისმა მოციქულებმა? ეკუმენიზმი და მისი თეორია არის უდიდესი მწვალებლობა და სრულიად ეწინააღმდეგება მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის სწავლებას.

მეორე მხრივ, არსებობს „ზილოტიზმი“, რომელიც მოიცავს „ეკუმენიზმის“ საპირისპირო უკიდურესობას. რომელიც ამბობს: „მოვკვეთთ ეკლესიიდან ყველას, ვინც კი გამართავს რაიმე სახის დიალოგს არამართლმადიდებლებთან“. ეს ადამიანები ამოფარებულნი არიან კანონთა და მამათა ზოგიერთ გამონათქვამს, რათა დაიკმაყოფილონ საკუთარი მცდარი განწყობა და მდგომარეობა. არც ერთი და არც მეორე უკიდურესობა, ეკლესია უნდა მიემართებოდეს ჭეშმარიტების გზაზე, მან არ უნდა უღალატოს მის წმიდა დოგმატებსა და სწავლებებს, მაგრამ მეორე მხრივ, იმ მახვილადაც არ უნდა იქცეს, რომელიც შუაზე კვეთს და გარესკნელის ჩაუქრობელ ცეცხლში უშვებს ადამიანს. მართლმადიდებელი ეკლესია დღითიდღე ახარებს ღმრთის სიტყვას და ყოველგან მოჰფენს მის ნათელს. მას არავისთან დიალოგის არ ეშინია, იგი სრულიად არ განიცდის რაიმე საფრთხის შიშს მისი რწმენის წარმოჩენისას. ჩვენ არავისთან დიალოგის არ გვეშინია, მუდამ მზად ვართ, დიდი სიხარულით, ნებისმიერ ადამიანს გავცეთ პასუხი ჩვენი რწმენის ნებისმიერ საკითხთან დაკავშირებით. არა იმისთვის, რომ ვინმე განვსაჯოთ, დავამციროთ ან გავანადგუროთ, არამედ რათა გადმოვცეთ ის, რითაც ვცოცხლობთ და რასაც განვიცდით მართლმადიდებელ ეკლესიაში: ღმრთის არსებობას, სულიწმიდის მადლს, ღმერთთან ცოცხალი ურთიერთობის გამოცდილებას.

ეს ყოველივე არის ნათელი და „ნათელი იგი ბნელსა შინა ჩანს, და ბნელი იგი მას ვერ ეწია“. ნათელს არ სჭირდება აფიშირება, შელამაზება. იგი თავისთავად ანათებს და განსდევნის ბნელს და ვისაც თვალნი აქვს ახელილნი დაინახავს და შეიცნობს ჭეშმარიტ ნათელს. გერონდიკონში აღწერილია, რომ: „ერთხელ წმ. მაკარი უდაბნოში მიდიოდა, შეხვდა კერპთაყვანისმცემელ მღვდელს, რომელიც, თავის მხრივ, სადღაც მიიჩქაროდა. წმ. მაკარი მიესალმა მას: „მშვიდობა შენდა მგზავრობისაგან დამაშვრალო ადამიანო“. წარმართი არ ელოდა ასეთ გულითად მისალმებას და ჰკითხა: „შენ მაკარი ხარ?“ დიახ, - უპასუხა წმიდანმა. ის მონაზვნები, ცოტა ხნის წინ ამ გზაზე რომ გამოიარეს, შენი მოსწავლეები იყვნენ? დიახ, - უპასუხა მაკარმა. ჰოდა, საშინლად ვგვემე, - უთხრა წარმართმა. რატომ? - შეეკითხა წმიდანი. იმიტომ, რომ როგორც კი დამინახეს, მომაძახეს: „სად მიდიხარ სატანის მსახუროო. შენ კი, პირიქით, ასე თბილად და გულიანად მომიკითხე…“. ისე იმოქმედა წმიდა მაკარის ასეთმა საქციელმა წარმართზე, რომ გაჰყვა მას, მოინათლა და ქრისტიანი გახდა. ამ ისტორიაში ვხედავთ ორგვარ სულიერ მდგომარეობას. სულიერად არასრულყოფილ, ჯერ კიდევ ვნებებით მოცულ ადამიანს, რომელიც ხშირად გამოხატავს აგრესიას, რადგან დაუზღვევლობის განცდა აქვს, თითქოს მის რწმენას რაიმე საფრთხე ემუქრება. დალოცვილო, სად ხედავ საფრთხეს? განა უფალს ადვოკატი და დამცველი სჭირდება? როდესაც ადამიანში არსებობს ამ სახის აგრესია, ეს მიგვანიშნებს, რომ სწორედ პირადად მას აქვს რწმენის პრობლემები. ჩანს, რომ მას ჯერ კიდევ არ შეუცვნია სრულყოფილება ქრისტეს სარწმუნოების ჭეშმარიტებისა. მან არ იცის, რომ არ არსებობს მისხალიც კი იმის შესაძლებლობისა, რომ რაიმე სიცრუე ერიოს მასში, რადგან როგორ შეიძლება სიცრუე იყოს ის, რასაც ცოცხლად განიცდის და რაშიც ცხოვრობს მთელი არსებით ადამიანი. ამას არ განიცდის მხოლოდ ერთი ან ორი პიროვნება, რომ ვიფიქროთ ხიბლში და რაღაც ილუზიებში არიან, არამედ მართლმადიდებელ ეკლესიაში ამ გამოცდილებას ვხედავთ 2000 წელია უკვე, მთელი სიცხადით ვხედავთ თუ როგორ მოქმედებს ღმრთის წმიდა სული ეკლესიაში და აღასრულებს სასწაულებსა და მასში ქრისტეს მყოფობის ნიშნებს. შესაბამისად, არ არსებობს არანაირი ეჭვი და შიში ჩვენს სარწმუნოებასთან დაკავშირებით. მაშასადამე, ის, ვინც გამოხატავს აგრესიას, ლანძღავს და გარესკნელის ცეცხლში უშვებს სხვებს, ჩანს, რომ აქვს სულიერი პრობლემები, რომლებიც ჰქონდათ აბბა მაკარის მოსწავლეებს. ისინი ჯერ კიდევ არასრულყოფილნი იყვნენ სულიერად და როგორც კი დაინახეს წარმართი, იმის ნაცვლად, რომ ერთი თბილი სიტყვა ეთქვათ და მისალმებოდნენ, როგორც მათი მოძღვარი მოიქცა, გალანძღეს და შეურაცხყვეს კერპთმსახური. იკითხავთ: რა, არ იყვნენ მართალნი, ეშმაკის მსახური რომ უწოდეს წარმართ მღვდელს? - კი ბატონო, აბა სხვას ვის ემსახურებოდა ის კერპთმსახური თუ არა ეშმაკს, მაგრამ არ შეიძლება ადამიანთან ამ ფორმით საუბარი. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც წმიდანებს უწევდათ ყოფილიყვნენ მკაცრნი სხვა ადამიანების მიმართ, ამას ისინი აკეთებდნენ უვნებოდ, მათ მიმართ სრული სიყვარულით. მაგალითად, როდესაც ვინმეს უეცრად გული წაუვა, მას მოფერებით გრძნობაზე ვერ მოიყვან. იძულებელია ადამიანი, ერთი-ორი შემოულაწუნოს, და ეს სულაც არ ნიშნავს, რომ სძულს და ამიტომ სცემს მას, უბრალოდ სხვანაირად ვერ გამოაფხიზლებს გულწასულს. ან ვინმეს აუცილებელად სჭირდება სასწრაფო ქირურგიული ჩარევა. ექიმი მას პირდაპირ საოპერაციოში უშვებს: ჭრის, კვეთს, კერავს. ამას იმიტომ კი არ აკეთებს, რომ ანგარიშები აქვს მასთან გასასწორებელი, არამედ თუ ასე არ მოიქცევა ვერ გადაარჩენს სნეულს. ასევე, როდესაც საჭიროება მოითხოვდა, წმიდა მამები, წმ. იოანე ნათლისმცემელი და თვით მაცხოვარიც მკაცრად საუბრობდნენ, მაგრამ, რა თქმა უნდა, არ მოქმედებდნენ ვნებისმიერ აღძრულნი, რომ დაემცირებინათ და გაეკრიტიკებინათ ვინმე. არამედ კაცთმოყვარეობის სულით მოქმედებდნენ ადმიანის საცხონებლად. არ შეიძლება ითქვას, რომ არსებობს ფორმულა თუ როგორ უნდა ვესაუბროთ სხვა ადამიანს. უბრალოდ, ჩვენ უნდა გავხდეთ ქრისტესმიერ თავისუფალი ადამიანები, უნდა გვქონდეს სულიერი სიმტკიცე და არ უნდა გვეშინოდეს. მართლმადიდებელ ეკლესიას არასდროს ეშინოდა. დასავლეთში პაპისტები ცეცხლზე სწვავდნენ მეცნიერებს, რადგან შიში ჰქონდათ, რომ ვინმეს შეიძლებოდა რაიმე საპირისპირო ეთქვა და უარეყო ღმერთი. ჰქონდათ ეს უნდობლობა და დაუცველობის განცდა, რადგან მათი რწმენა დაფუძნებულია არა სულიერ გამოცდილებაზე, არამედ ლოგიკაზე. და იქ, სადაც რწმენა დაფუძნებულია ლოგიკაზე, მუდამ არსებობს შიში, რომ შეიძლება მოვიდეს ვინმე უფრო გონიერი, უფრო ბრძენი, უფრო მეტად ლოგიკური არგუმენტებით და დაგამარცხოს და შეგმუსროს. მაგრამ იქ, სადაც რწმენა დაფუძნებულია არა ლიგიკაზე, არამედ გამოცდილებაზე, მაშინ რა შეიძლება გითხრას სხვა ადამიანმა ისეთი, რომ წაგართვას და დაგაკარგვინოს ეს სულიერი გამოცდილება ღმერთთან ცოცხალი ურთიერთობისა? მოციქული პავლე ამბობს: „ვინ განგვაშოროს ჩვენ სიყვარულსა მას ქრისტესსა?“ რას შეუძლია განგვაშოროს ქრისტეს სიყვარულს? განა არსებობს ასეთი რამ? ხედავთ? აქ პავლე მოციქული საუბრობს არა ქრისტეს რწმენაზე, არამედ სიყვარულზე. რადგან მართლმადიდებელ ეკლესიაში სრულყოფილი ურთიერთობა ღმერთთან არ არის რწმენითი ურთიერთობა. რწმენა დაიტევება, იგი არის რაღაც ეტაპამდე, ისევე, როგორც სასოება ღმრთისა და ის, რაც რჩება საუკუნოდ, არის სიყვარული. ეკლესია გვკურნავს და შეგვეწევა არა იმაში, რომ ვირწმუნოთ ღმერთი, არამედ შევიყვაროთ იგი. ადამიანს თუ უყვარს ღმერთი და ცოცხლობს და საზრდოობს მისით, მაშინ რა განაშორებს მას ამ სიყვარულისაგან? ვერაფერი! ვერც წარსული, ვერც მომავალი, ვერც ანგელოზნი, ვერც მთავარავგელოზნი, სრულიად ვერაფერი. ერთი მოღვაწე ამბობდა: „თვით ქრისტეც რომ მოვიდეს და მითხრას: იცი, შვილო, მაპატიე მაგრამ შეცდომაში ხარ – არ ვარსებობ ან ღმერთი არ ვარო, თვით ქრისტემაც რომ მითხრას ეს, შეუძლებელია ჩემი გულიდან ამ სიყვარულის ამოფხვრაო“. უცნაურ რამეს ამბობს, მაგრამ ამით იმის თქმა უნდა, რომ უფალთან ურთიერთობის ეს გამოცდილება იმდენად ძლიერია ადამიანში, რომ შეუძლებელია მისი წართმევა. რადგანაც ეს არის ყველაზე ძლიერი გამოცდილება, რასაც ადამიანი განიცდის ცხოვრებაში, ეს გამოცდილებაა არა რწმენისმიერი, არა ლოგიკაზე დამყარებული, არამედ არის გამოცდილება სიყვარულისა. სიყვარულის, რომლის ჩაქრობას და შეზღუდვას ვერავინ და ვერაფერი ვერ შეძლებს. ვერც ვერანაირი ეჭვი ვერ შეეხება მას, რადგან სიყვარული ყველაფერზე მაღლა დგას. მას ვისაც ღმერთი უყვარს, რით დააკავებ? რით შეზღუდავ? როცა მისი გული გავარვარებულ სახმილად (ღუმლად) ქცეულა და რაც კი მას მიუახლოვდება, ყველაფერი ფერფლად იქცევა. მიდი და უთხარი შეყვარებულ ადამიანს რომ – მისი შეყვარებული საფრთხობელაა. დაგიჯერებს? თვალებს გამოგთხრის. ჰგონია რომ სამყაროში ყველაზე ლამაზი ადამიანი უყვარს. რადგან შეყვარებულია და ამ სიყვარულმა სრულად წარიტაცა მისი გონება. გარწმუნებთ, ვინც სრულად შეიყვარა უფალი, ის ბევრად უფრო მეტად არის მოცული ამ სიყვარულით, ვიდრე ის შეყვარებულები, ჩვენს გარშემო რომ არიან და ლექსებს უძღვნიან თავიანთ რჩეულს. თუმცა ეს ადრე იყო, ახლა კი ელექტრონულ წერილებს სწერენ ერთმანეთს…

მაშასადამე, ჩვენ მართლმადიდებელი ქრისტიანები უარვყოფთ ორივე უკიდურესობას: „ეკუმენიზმსაც“ და „ზილოტიზმსაც“. ჩვენ არც ფუნდამენტალისტები და ფანატიკოსები ვართ და არც „ეკუმენისტები“. ჩვენ ვართ მართლმადიდებელი ქრისტიანები, გვიყვარს ყველა ადამიანი, ვლოცულობთ მთელი სამყაროსთვის, ჩვენი საქმე არ არის სხვისი განსჯა. უფალია მსაჯული ყოველთა. ჩვენთვის ერთი არსების წარწყმედაც კი დიდი ტკივილია. დაე, არც ერთი ადამიანი არ განვარდეს ღმრთის პირისგან, ამის მეტი ჩვენ არც არაფრის თქმა და არც არაფრის გაკეთება არ შეგვიძლია. ჩვენი საქმეა გვიყვარდეს ყველა. იცით, ეს ყველაფერი მე ათონის წმიდა მთაზე ვიხილე და შევითვისე, ადგილზე, სადაც განსაკუთრებულად მკაცრნი არიან სარწმუნოების საკითხებში, ათონელები ხომ წმიდა დოგმატებისა და წმიდა გადმოცემებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მიმნიჭებელ ადამიანებად არიან მიჩნეულნი. მართლაც, არსებობს რამდენიმე საკითხი, რომლებშიც შეუძლებელია მათ რაიმე დათმონ. ესაა: მართლმადიდებლობა, ღმრთისმშობლის მიმართ განსაკუთრებული სიყვარული და ათონის წმიდა მთის ავატობა (ანუ ის, რომ მთაწმიდაზე ქალის შესვლა ოდითგანვე აკრალულია. მთარგმნ.), რომლის მოშლასაც ასე გულმოდგინედ ცდილობს ევროკავშირი.

ამ სამ საკითხში შეუძლებელია უკან დაიხიონ ათონელებმა, მზად არიან ერთად შეეწირონ, მაგრამ არ დათმობენ. ათონზე შეიძლება ვინმე დაუდევარი იყოს სულიერ ცხოვრებაში, მაგრამ რწმენის საკითხებში უზუსტესნი არიან. მიუხედავად ამისა, გვიმასპინძლია იუდეველებისთვის, რომეოკათოლიკებისთვის, მუსლიმანებისთვის, ყველასთვის განურჩევლად რწმენისა და რელიგიური შეხედულებებისა. ვინმეს შეიძლება ეფიქრა, რომ ამ სიმკაცრით განთქმული მონაზვნებით დასახლებულ ადგილას სხვა რწმენის ადამიანი რაიმე საფრთხის წინაშე აღმოჩნდებოდა, მაგრამ პირიქით, სტუმრად მოსულნი იქ ისეთ სიყვარულს იღებდნენ, რომ ხშირად ეს მათთვის ნამდვილად გამაოგნებელი იყო. ერთხელ მონასტერში ვმასპინძლობდით გერმანელ რომეოკათოლიკ მღვდელს, რომელიც სრულიად შემთხვევით მოხვდა ჩვენთან. იცით, რომ წმიდა მთაზე ვატიკანისა და პაპისტების მიმართ საკმაოდ დიდი არაკეთილგანწყობაა. ადამიანი შემთხვევით მოხვდა ჩვენთან, ჩვენც რას ვიზამდით, რაც შეგვეძლო დიდი სიყვარულით მივიღეთ. ერთ-ერთმა ჩვენგანმა ჰკითხა: – გაქვს წაკითხული მართლმადიდებლობის შესახებ რაიმე? არცთუ ისე ბევრი, - უპასუხა მან. მას ურჩიეს სხვადასხვა წიგნის წაკითხვა. გერმანელმა მიუგო: „იცით რა? ჩემთვის მართლმადიდებლობა არის ის, რასაც მე აქ ვხედავ, ამ ადამიანებში, რომლებიც არიან უზუსტესნი სარწმუნოებაში და არაფერს დათმობენ, მაგრამ ამასთანავე უზუსტესნი სიყვარულში. სწამთ სრულიად და უყვართ სრულიად და ამით ეხმარებიან სხვებსაც ჭეშმარიტების შეცნობაში“. ჩვენ, მართლმადიდებლები, თუ ჭეშმარიტების მთქმელნი არ ვიქნებით, მაშინ დავემსგავსებით იმ ექიმს, რომელიც პაციენტის მიმართ დიდი სიყვარულის გამო, მიუხედავად იმისა, რომ მას დიაბეტი აქვს, მაინც არ უკრძალავს ტკბილის ჭამას, რადგან არ უნდა, რომ გული ატკინოს და დაამწუხროს იგი. შეიძლება მას ექიმი ეწოდოს? რასაკვირველია, არა! ნამდვილი ექიმი დიდი სიყვარულით ეტყვის ავადმყოფს: მისმინე, ისევ შენს სასიკეთოდ გეუბნები, თუ გააგრძელებ ტკბილის ჭამას, მოკვდები! მამებსაც ზუსტად ამის თქმა შეუძლიათ ადამიანისთვის, რომელიც ჭეშმარიტებას ეძიებს: მისმინე, თუ მართლა ჭეშმარიტებას ეძებ, ეს არის გამოცდილება და ტრადიცია მართლმადიდებელი ეკლესიისა, რომელშიც დავანებულია სულიწმიდის მადლი. შენ თავისუფალი პიროვნება ხარ, შეგიძლია მოიქცე ისე, როგორც გსურს, ჩვენ შენ ნებისმიერ შემთხვევაში გვეყვარები, რადგანაც შეუძლებელია ჩვენს გულში ვინმეს მიმართ რაიმე სიძულვილი არსებობდეს“. იმის იქით უკვე მისი საქმეა თუ როგორ წარმართავს ურთიერთობას ღმერთთან. ეს არის სწორი ტრადიციული მიდგომა მართლმადიდებელი ეკლესიისა. ჩვენ არ შეგვიძლია ვაჭრობა ჩვენი სარწმუნოებით, მაგრამ მეორე მხრივ, არც სხვა ადამიანის ჯოჯოხეთში განწესება შეგვიძლია. უნდა გვქონდეს მტკიცე რწმენა, მაგრამ ეს ყველაფერი უნდა გამოვხატოთ სიყვარულით, ღმრთის სულით. გახსოვთ, როდესაც მაცხოვარი და მოციქულები არ შეუშვეს ერთ ქალაქში საქადაგებლად, მოციქულებმა ჰკითხეს უფალს: „გინდა ვთქვათ, რომ ზეციდან ცეცხლი ჩამოვიდეს და დასწვას ისინი?“ გარკვეულწილად ჰქონდათ ამის თქმის უფლება, ისინი ხომ ქალაქიდან გამოაგდეს, მაგრამ უფალი განურისხდა მათ და უთხრა: „არა უწყით, ვისი სულისანი ხართ“ - „ჯერ კიდევ ვერ შეგიცნიათ ვისი სულისანი ხართ, რადგან მე არ მოვსულვარ სოფელში მის წარსაწყმედად, არამედ რათა ვაცხონო იგი“. სწორედ ეს არის ჩვენი საქმე. ზოგიერთი სულიერი მოძღვარი, მართალია მოშურნე, მაგრამ ჯერ კიდევ გამოუცდელი და უმწიფარი, როდესაც ათონის მთაზე მოდიოდა მოსალოცად, საუბარში ტრაბახით ამბობდა: თუ რომელიმე გოგონა შარვლით მოვა ეკლესიაში ან აღსარებაზე, მაშინვე ვტუქსავ და გარეთ ვუშვებო. ერთხელ ბერმა პაისმა ეს რომ მოისმინა უთხრა: „მამაო, ვინმეს ეკლესიიდან გარეთ გაგდება ძალზე ადვილია, მისი იქ მოყვანაა ძნელი…“ სწორედ იქ სჭირდები შენ ეკლესიას თუ ჭეშმარიტი მოძღვარი ხარ, სწორედ იქ სჭირდები, რომ ადამიანები მოიყვანო და შეინარჩუნო ტაძარში. ვინმეს გაგდებას რა უნდა, ეტყვი: ახლავე გადი აქედან! და გავა… რომ მოიკვეთო და გადააგდო, ძალიან ადვილია, მაგრამ ხელოვნებათა ხელოვნება და მეცნიერებათა მეცნიერება სწორედ ის არის, რომ წარწყმედილი ცხოვარნი ისევ მათ კეთილ მწყემსთან მივიყვანოთ. შეიძლება ადამიანი ტყვე იყოს ცოდვისა და ეშმაკისა, მაგრამ როგორც მოვა აღსარებაზე, ისე უნდა მივიღოთ, შეიძლება არც კი იცოდეს რა უნდა და რას ითხოვს, მაგრამ თუ ღმრთის კაცი ხარ და თუ ჭეშმარიტი მოძღვარი ხარ, უნდა მიიღო და კეთილ გზაზე დააყენო. სწორედ ამას აკეთებს ეკლესია. იგი არის მოსიყვარულე დედა, როგორც უნდა მიხვიდე მასთან მაინც მთელი სიყვარულით მიგიღებს და გულში ჩაგიკრავს. მას არ შეუძლია ხელი გკრას და მოგიშოროს. სწორედ ეს სჭირდება ჩვენგან თანამედროვე ადამიანს.

მართლმადიდებელი ქრისტიანი არის მხნე, თავის თავის უფალი. იგი მიუხედავად იმისა, რომ მტკიცედ სწამს და არაფერს დათმობს, არასდროს არის შოვინისტი. ის უშიშარია, სადაც უნდა მოხვდეს და მოუწიოს თავისი რწმენის აღიარება, იგი ყოველგვარი შიშის გარეშე მტკიცედ აღიარებს და დაიცავს მას. მაგრამ, ამასთანავე, მისი გული იმდენად ვრცელი და სიყვარულით აღსავსეა, რომ შეუძლია დაიტიოს და განუსვენოს ყოველ ადამიანს, რომელიც მას მიუახლივდება.

მაშასადამე, შეკითხვაზე: როდესაც ადამიანს პატივს ვცემთ, ეს იმას ნიშნავს, რომ ვეთანხმებით მის შეხედულებებს? პასუხია, რასაკვირველია – არა. შეიძლება ვინმე რაღაც ხეს სცემდეს თაყვანს, მე არ წავალ და არ დავუმტვრევ იმ ხეს, არა იმიტომ, რომ მეც თაყვანს ვცემ მას, არამედ იმიტომ, რომ პატივს ვცემ ამ ადამიანს და მის თავისუფლებას, რომელიც უფალმა უბოძა. მოციქული პავლე როცა ათენში ჩავიდა,როგორც მოციქულთა საქმეებშია აღწერილი, იქ მრავალი კერპი იხილა და მათ შორის ერთი კერპი, რომელსა უცხო ღმერთი ერქვა. ქადაგება რომ იწყო, წმ. პავლემ უთხრა ათენელებს: „მე თქვენ გიცნობთ, როგორც ძალზედ მორწმუნე და მოსავ ხალხს“. არ უთქვამს მათთვის: არ გრცხვენიათ, მთელი ქალაქი კერპებით რომ გაგივსიათ და გგონიათ ამით ცხონდებითო. არამედ უთხრა: თქვენ ძალიან კარგი ხალხი ხართ და მთელი გულით ეძიებთ უფალს, ამის დადასტურება ეს კერპია, რომელსაც უცხო ღმერთი უწოდეთ და თაყვანს სცემთ. მე სწორედ ამ უცხო ღმერთზე სასაუბროდ მოვედი თქვენთან, რომელსაც, მიუხედავად იმისა, რომ არ იცნობთ, – ეძიებთ და თაყვანს სცემთო. სწორედ ეს არის ქრისტეს მოციქულობა, რომელიც სიყვარულით მივიდა მათთან. არ მისულა რათა განესაჯა, გაენადგურებინა და განედევნა, არამედ მივიდა რათა ჭეშმარიტება ეხარებია მათთვის…როდესაც მიყვარს და პატივს ვცემ ადამიანს, რომელიც თუნდაც ხეს ეთაყვანება, არ შევურაცხყოფ მის რწმენას, არამედ მივალ და ვეტყვი: მისმინე ძმაო, გხედავ, რომ თაყვანს სცემ ამ ხეს, ეს ნიშნავს რომ ეძიებ უფალს და რადგანაც მეტი არ იცი, ასე იქცევი. თუ გინდა, მე მოგითხრობ ჭეშმარიტ ღმერთზე, რომელსაც შენ გულის სიღრმეში ეძიებ. ძალზე მნიშვნელოვანია თუ როგორ ვუდგებით ამ ყოველივეს.

ერთ ისტორიას მოგიყვებით: როდესაც უნივერსიტეტში თეოლოგიის ფაკულტეტზე ვსწავლობდი, მყავდა ერთი სერბი მეგობარი, რომელიც იმ დროისთვის მღვდელმონაზონი იყო, ახლა სერბეთის ერთ-ერთი ეპარქიის მღვდელმთავარია, მეუფე ქრიზოსტომე. ჩემზე ცოტა უფროსი იყო, მაგრამ მთელი ოთხი წელი ერთად გავატარეთ. ეს ადამიანი გაიზარდა სერბეთში, ათეისტურ ეპოქაში. სწავლობდა სკოლაში, სადაც პირდაპირ ათეიზმს უქადაგებდნენ და 14-15 წლის ისე გახდა, გაგონილიც არ ჰქონდა ქრისტიანობის შესახებ. მისი მშობლები მიწათმოქმედნი იყვნენ და ზაფხულის ერთ დღეს მთელი ოჯახი ყანაში წავიდა სამუშაოდ. მოსაღამოვდა. მამა ვარსკვლავების შესახებ უყვებოდა ბავშვებს. პატარა რაიკომ (მეუფეს რაიკო ერქვა ერისკაცობაში) იკითხა: მამა, ეს ყველაფერი ვინ შექმნა? მამამისი ერთი უბრალო ადამიანი იყო, ამ კითხვისთვის გაუწყრა შვილს და უთხრა: გაჩუმდი და მეორედ აღარ იკითხო ასეთი რამო. ისეთი წყობა იყო, ღმერთზე საუბარიც კი იკრძალებოდა. ეს საუბარი ბებიამ მოისმინა, მაშინ არაფერი უთქვამს, მაგრამ საღამოს ცალკე უხმო შვილიშვილს: რაიკო, ვიცი გიყვარვარ და არ გამცემ, რაღაცას გეტყვი, მაგრამ ამას თუ სადმე იტყვი, შეიძლება ვეღარ ნახო ბებიაშენიო. ბავშვმა აღუთქვა, რომ არსად იტყოდა. ბებიამ უთხრა: „შვილო, ცა, ვარსკვლავები, დედამიწა და მთელი სამყარო ღმერთმა შექმნაო“ და ბებიამ ყოველ საღამოს იწყო შვილიშვილის განსწავლა სარწმუნოებაში. იგი უყვებოდა მაცხოვარზე, ღმრთისმშობელსა და წმიდანებზე. უთხრა: ის კლუბი, სოფლის ცენტრში რომ დგას, ადრე ეკლესია იყოო. როდესაც რაიკო 17 წლის გახდა, ბებიამ იგი ღამით წაიყვანა შორს მდებარე მონასტერში და იქ მონათლა ყველასგან ფარულად. ასე გაქრისტიანდა პატარა რაიკო, ხოლო სკოლის დამთავრების შემდეგ წავიდა მონასტერში, აღიკვეცა ბერად და წარემართა სულიერ ცხოვრებაში. ხედავთ? ბებიამ თავისი უბრალოებითა და მცირე ცოდნით ისე კარგად და ნათლად მიაწოდა სარწმუნოებრივი ცოდნა შვილიშვილს, რომ არ განუკითხავს არავინ, არც მისი მშობლები და არც სახელმწიფო წყობილება. არ უთქვამს: შენი მშობლები იმიტომ არ გესაუბრებიან ღმერთზე, რომ ათეისტური მთავრობის ეშინიათო. არც მთავრობის განკითხვას და ლანძღვას მოჰყოლია. არამედ უბრალოებით ესაუბრა ღმერთზე, დაანახა ჭეშმარიტებისკენ მიმავალი გზა და ეს საკმარისი აღმოჩნდა ამ ყმაწვილის უფალთან მისაახლოვებლად. დღეს ეს ადამიანი ეპისკოპოსია.

მაშ ასე, აქედან უნდა მივხვდეთ, რომ უმთავრესი პრობლემა არ არის იმაში თუ რა ხდება ჩვენს გარშემო: მწვალებლობანი, გლობალიზაცია და ასე შემდეგ… რა თქმა უნდა, ესეც თავისთავად პრობლემებია, მაგრამ უმთავრესი პრობლემა ჩვენშია. ჩვენ უნდა გავხდეთ ჭეშმარიტი მართლმადიდებლები, უნდა შევიძინოთ სული ქრისტესი, შევიძინოთ მხნეობა, მთელი ჩვენი არსებით შევიყვაროთ უფალი და მაშინ ვნახავთ, რომ მთელი სამყარო მოთავსდება ჩვენს გულში. ვერავინ ვერასდროს შეძლებს ჩვენს რთულ მდგომარეობაში ჩაგდებას. არასდროს გვექნება იმის განცდა, თითქოს ჩვენი რწმენა საფრთხეშია. უფალი ნათელია, შეგიძლია მზის დაბნელება? შეეცადე, ჩამოაფარე რაც გინდა, მაინც არ დაბნელდება, არ ჩაქრება. ასეთია მზის ბუნება. აქედან გამომდინარე, ისღა გვრჩება, თვით ჩვენ მოვიპოვოთ ეს ცოცხალი ურთიერთობა ღმერთთან, თვით ჩვენ გავხდეთ მადლმოსილნი, გავხდეთ ჭეშმარიტად თავისუფალნი. ვისურვოთ, რომ ყველამ შეიყვაროს უფალი და არავინ განეშოროს მას. ასე თუ მოვიქცევით, გავხდებით ჭეშმარიტი მართლმადიდებელი ქრისტიანები და ჩვენი ცხოვრებით განვადიდებთ უფალს. ეს სულიერი სიჯანსაღე ნათლად ჩანს ადამიანში და არა თუ სხვა ადამიანები, არამედ თვით ცხოველებიც კი გრძნობენ ამას. წმ. ისააკ ასური ამბობს: ცხოველებსაც კი აქვთ უნარი, შეიცნონ ღმრთის კაცი, ამიტომ, წმიდანებს ცხოველები ხშირად არც კი ერჩოდნენ. აბბა გერასიმე ლომთან ერთად ცხოვრობდა მღვიმეში და ცხოველი ემსახურებოდა მას. მოწამეებს გამძვინვარებულ მხეცებთან აგდებდნენ, მაგრამ არც კი ეკარებოდნენ მათ. წარმოიდგინეთ, თუ ეს ველური მხეცები შეიცნობენ ღმრთის კაცს, მაშინ სხვა ადამიანები რამდენად უფრო მეტად გრძნობენ ამას. ავიღოთ ერთი ღმრთის რჩეული ადამიანი, რა სიტუაციაშიც არ უნდა მოხვდეს და სადაც არ უნდა იყოს, ნათელს მოჰფენს იქაურობას. გვყავდნენ წმიდანები, რომლებიც ხალხს თავს გიჟად აჩვენებდნენ და სისულელეებს სჩადიოდნენ, ქრისტესთვის სულელნი, მაგრამ მიუხედავად ასეთი ქცევისა, მათში არსებული სულიწმიდის მადლით საოცარ ნათელს ფენდნენ მთელ ქვეყანას. თუ ადამიანი გახდება ჭურჭელი სულიწმიდისა, მაშინ მას ვერც მწვალებლები, ვერც გლობალიზაცია და ვერანაირი გარე ძალები ვერ შეაშინებენ და ზიანს ვერ მიაყენებენ.

Wednesday, March 18, 2015

ვინ არის ინტელიგენტი? - ჯემალ ქარჩხაძე

„მაღალი ინტელიგენტური სული დღეს ჩვენს საზოგადოებაში არ ტრიალებს. იმიტომ, რომ ნამდვილი ინტელიგენცია ჩვენ, არსებითად, არ გვყავს. მე ინტელიგენტში არ ვგულისხმობ ისეთ კაცს, რომელსაც ახლა ეძახიან ინტელიგენტს და რომლის ინტელიგენტობის მთავარი ნიშანი უმაღლესი განათლების მოწმობაა. ასეთი ინტელიგენტები არათუ გვყავს, იმაზე მეტიცა გვყავს, ვიდრე სასურველია. ინტელიგენტში მე ვგულისხმობ ადამიანს, რომელსაც ცხოველური საწყისი ბოლომდე დაძლეული აქვს და მხოლოდ სულიერ და ინტელექტუალურ მოთხოვნილებათა შესაბამისად ცხოვრობს. ასეთი ინტელიგენტი, უპირველეს ყოვლისა, ბუნებრივი მოვლენაა. ბუნებრიობა მისი არსებობის ყოვლისმომცველი ფორმაა, შეიძლება ითქვას, ის ენაა, რომელზედაც მისი ცხოვრების ისტორია იწერება. ამიტომ ინტელიგენტის ნიშან-თვისებებზე ლაპარაკი არასწორი იქნება. არ შეიძლება, მაგალითად, იმის თქმა, რომ პატიოსნება ინტელიგენტის თვისებაა, როგორც არ შეიძლება იმის თქმა, რომ სუნთქვა ადამიანის თვისებაა. სუნთქვა არის არა თვისება, არამედ გარდუვალობა. ინტელიგენტს, უბრალოდ, არ შეუძლია პატიოსანი არ იყოს, დემოკრატი არ იყოს, ჰუმანისტი არ იყოს, შინაგანად თავისუფალი არ იყოს, თავმდაბალი არ იყოს... ან: ინტელიგენტს არ შეუძლია პატივმოყვარე იყოს, ამპარტავანი იყოს, შური აწუხებდეს, ცდუნებას აჰყვეს, კრიტიკა აღიზიანებდეს, ჩინ-მედლებს მიელტვოდეს...“

ნაწყვეტი პუბლიცისტური წერილიდან „მონოლოგი დიალოგიდან“

წყარო